Nieuws

Nieuwe tijden vragen om nieuwe manieren van pensioenopbouw

Momenteel bestaat er veel maatschappelijke onrust over het internationaal geprezen Nederlandse pensioenstelsel. De pensioendeelnemers horen diverse redenen voor de aanstaande kortingen op de pensioenuitkering: van de Europese schuldencrisis tot aan de lage rentestand en de vergrijzing toe. Krantenkoppen waarschuwen voor donkere wolken aan de horizon in de vorm van Brusselse regelgeving en een oneerlijke verdeling tussen de verschillende generaties. Voor de gemiddelde deelnemer wordt het er allemaal niet duidelijker op.

Valse verwachtingen
Tot nu toe moeten werknemers dit allemaal lijdzaam ondergaan. Want vreemd genoeg wordt van hen verwacht dat zij een dag in de week werken voor hun pensioen, terwijl zij niet kunnen kiezen bij welke uitvoerder zij dit doen. Als het misgaat of het pensioenfonds blijkt de gedane beloften niet waar te kunnen maken, is het onmogelijk om het pensioenfonds ‘te ontslaan’. De deelnemer zal het moeten doen met een korting, krijgt uitleg in termen van ‘rentestanden’ en ‘solvabiliteitseisen’ maar weet zich misschien nog goed te herinneren dat er in het verleden zowel door overheid als bedrijven grepen uit pensioenkassen zijn gedaan. Dit zorgt, terecht, voor veel onrust onder oudere deelnemers. Zij hebben immers altijd het idee gehad netjes te hebben gespaard voor een appeltje voor de dorst. Jongere deelnemers daarentegen zijn beducht voor gegoochel met (reken)rentes. Hierdoor zouden fondsen eventueel geld kunnen uitkeren wat zij eigenlijk niet in kas hebben waardoor er niets over zal blijven voor de jongere generaties wanneer het hun beurt is met pensioen gaan.

Tijd voor een frisse wind door pensioenland
Daarom is het tijd voor een frisse wind door pensioenland. Zekerheid zit niet in het maken van rooskleurige beloftes, maar in eerlijke en heldere communicatie met de deelnemer. Met een ingewikkeld systeem als het huidige is dit praktisch onmogelijk. Collectiviteit en solidariteit zijn verworden tot het op één hoop gooien van heel veel geld met heel veel mensen die vervolgens veertig jaar mogen duimen dat er verstandig mee om wordt gegaan. Naar goed Nederlands gebruik wordt elke aanzet tot discussie over de sociale voorzieningen vaak beantwoord met het opvoeren van het meest ernstig denkbare scenario of randgeval. Het continu schieten in een “dat moeten we niet willen met zijn allen”-kramp blokkeert de hoognodige discussie over de fundamenten van het pensioenstelsel. Men kan op een huis nog zoveel lagen verf smeren; als de fundamenten rot zijn zal dit niet ten goede komen aan de bewoonbaarheid.

Het is tijd voor pensioenbestuurders, politici en deelnemers eens te kijken naar nieuwe mogelijkheden. Zichzelf losweken van alle bestaande structuren en zich er van bewust worden dat het niet een kwestie van of/of hoeft te zijn. Het een sluit het ander niet uit. Zo kunnen de voordelen van collectiviteit ook bereikt worden door eenvoud in het systeem aan te brengen. Binnen een dergelijk simpel systeem kunnen individuele rekeningen met individuele contracten bestaan. De vraag is of bij het vallen van het woord ‘individuele contracten’ niet direct leidt tot sjablonen zoals ‘Amerikaanse toestanden’ en ‘slapende bejaarden onder de brug’.

Individuele contracten
Wat ons betreft dient een onvoorwaardelijke bodemgarantie te blijven bestaan; er is dan ook geen enkele reden om aan de AOW te tornen. Het gaat namelijk om het aanvullende pensioen. Volgens ons dient hierbij de eigen keuze centraal te staan en zal er dus géén verplichte deelname bestaan. Door te werken met individuele contracten hebben uitvoerders (of dit nu fondsen of verzekeraars zijn) een directe verantwoording af te leggen aan de deelnemers. Zij kunnen garanties ‘inkopen’, bijvoorbeeld voor 50% of meer. Hogere garanties hebben hogere premies tot gevolg, risicoafdekking kost nu eenmaal geld. Dit betekent niet dat de overige 50% verloren gaat: er zal bij de uitvoerders een inspanningsverplichting bestaan. Oftewel: het overige percentage bestaat uit ‘zachte rechten’.

De tegenwerping dat pensioen zodoende duurder zal worden en dat het daarom vooral beter is alles bij het oude te laten, komt in principe neer op volksverlakkerij en is een belediging voor elke pensioendeelnemer die jarenlang maandelijks zijn premie heeft betaald. De deelnemers hebben nu geen garanties, worden gedwongen te participeren en worden evengoed gekort. De vergelijking van het ergst mogelijke scenario bij individuele contracten met het best mogelijke scenario bij collectieve contracten gaat scheef, maar is er wel een die continu wordt gemaakt. Helemaal aangezien het best mogelijke scenario momenteel niet het scenario is dat voor de pensioendeelnemers opgaat. Onder de noemer ‘solidariteit’ wordt van de oudere generaties verwacht dat zij niet zeuren over de eerdere grepen uit de kas en van jongere generaties dat zij niet piepen over boekhoudkundige trucs. Het is tijd voor een nieuwe ‘samen uit eigen keuze’-solidariteit: waarschijnlijk zijn de deelnemers best bereid wat meer te betalen voor hun pensioen, zolang zij er maar zeker van kunnen zijn te krijgen wat hen toekomt.

Dieuwertje Kuijpers (scribent van het Teldersgeschrift over Arbeidsmarkt en Pensioenen, wetenschappelijk medewerker) en Dian van Leeuwen (voorzitter van de werkgroep Arbeidsmarkt en Pensioenen, curator) van de prof. mr. B.M. Teldersstichting.

Lees ook

Laatste nieuws

Een computerprocessor vastgehouden door een zwart pincet
Buitenland

AI-chips: VS eisen licentie voor Zuidoost-Azië en Brazilië

Een injectiespuit op vaccinflesjes tegen een paarse achtergrond
Buitenland

Mazelenvrije status Verenigde Staten vervalt na 26 jaar

Een blauw bord met het symbool voor toegankelijkheid op een muur
Binnenland

RIVM: mensen met beperking na tien jaar VN-verdrag achter

Een passagierstrein op een spoorviaduct in Praag
Buitenland

Treinbotsing Praag: 46 gewonden bij centraal station