Over enkele decennia is de gasbel onder Groningen en Drenthe leeg. Maar elders in Nederland zit in harde steenlagen nog volop gas. Al is de methode om dit schaliegas eruit te krijgen omstreden. Is dat terecht?
Onder onze voeten liggen enorme gasvoorraden gevangen in harde bodemlagen. Zoals koolbedgas in steenkool. Of schaliegas in schalie, een kleisteenlaag die onder delen van Zuid- en Oost-Nederland is te vinden. Beide typen zogenoemd ‘onconventioneel gas’ lieten we tot voor kort met rust. Reden: uit zo’n harde bodemlaag is het veel moeilijker gas te winnen dan uit een ‘gewone’ gasbel in eenzandlaag, zoals de aardgasbel van Slochteren.
Maar bij harde steenlagen ligt het anders. Daar zit het gas gevangen in de minuscule poriën, kamers en spleten in het gesteente. Tot voor kort was het een dure en ook ingewikkelde operatie om het in pijpleidingen te krijgen. Je moet onder een moeilijke hoek boren en de steenlaag ‘kraken’ om het gas te bevrijden. Dit process heet ‘fracking’. Je pompt dan onder grote druk zeer grote hoeveelheden water in de steenlaag. Dat geweld kraakt het gesteente, en er ontstaan scheuren. Omdat je met het water ook zand omlaag pompt, blijven die scheuren open, en kan het gas ontsnappen.
Verzet
Gasbedrijven kregen de kunst van het kraken de afgelopen decennia steeds beter onder de knie. Bovendien werd gewoon aardgas almaar schaarser en duurder. Dat is voor veel landen reden toch maar onconventioneel gas te gaan winnen. Hierbij lopen de Verenigde Staten en Canada voorop. Ook de bodem in Nederland herbergt dit soort schaliegas, weten we. En dat gas wil de overheid maar wat graag aanboren. Je zou zeggen: doen! Fracken die handel! Maar de techniek stuit op verzet.
Zo zou schaliegaswinning bijdragen aan het broeikaseffect. Bij fracking zou veel meer methaan weglekken dan bij een gewone gasboring. Daarnaast zijn er zorgen om het milieu. Want naast water en zand pomp je bij fracking ook chemicaliën omlaag. Die dienen onder meer als smeermiddel, zodat de boor zo veel mogelijk wrijving ondervindt. Of de middelen helpen om roestvorming te voorkomen. En sommige mensen beweren dat deze chemicaliën hun gezondheid aantasten.
Hebben deze critici gelijk?
Goeie vraag. Gasbedrijven zelf beweren dat de boorpraktijken veilig zijn. Soms worden er in de buurt van boringen verhoogde concentraties methaan in het grondwater aangetroffen. Maar de gasbedrijven ontkennen elke verantwoordelijkheid. Het probleem is niet dat fracking niet wetenschappelijk onderzocht wordt. Het probleem is alleen dat de resultaten van de studies tegenstrijdig zijn. Zo stelde onderzoek van Duke University uit 2011 dat de hoge concentraties methaan in sommige plekken in de staten New York en Pennsylvania door gasboringen in de buurt veroorzaakt waren. Maar stelt een rapport van het Massachusetts Institute of Technology, ook uit 2011: ‘Er bestaat bezorgdheid over de mogelijkheid dat (…) frackingvloeistof het groundwater vervuilt. Er is echter geen bewijs dat dit ook daadwerkelijk gebeurt.’ En over de invloed op het broeikaseffect zijn wetenschappers het onderling ook niet eens.
Kortom: voorlopig is onduidelijk hoe groot de risico’s van fracking zijn. Mede daarom zijn de plannen om in Noord-Brabant naar schaliegas te boren tijdelijk opgeschort. En heeft de Nederlandse regering aangekondigd meer onderzoek te doen naar boren naar schaliegas.
Dit artikel verscheen eerder bij Quest en is een bewerking van het artikel ‘Nieuw gas’ dat eerder in het januarinummer 2012 van Quest verscheen.
