Zionisme wordt vaak verkeerd begrepen en de zionistische beweging wordt gedelegitimeerd wanneer haar voorstanders de noodzaak van een Joodse staat verwarren met het recht van Joden op een staat. Een wijdverspreide gedachte onder veel Joodse anti-zionisten is dat zionisme antisemitisme veroorzaakt. Of de anti-zionist nu een seculiere Jood is of een ultraorthodoxe chassid, zij zijn het er allemaal over eens dat zionisme antisemitisme in de hand werkt.
Uri Pilichowski, The Jerusalem Post, 12 juli 2025 – Zo zei de chassidische rabbijn Yaakov Shapiro: “De oorzaken van het hedendaagse antisemitisme, of dat nu in het Heilige Land is, in Europese landen of elders, zijn de beleidskeuzes van de zionisten. De daden en beleidsmaatregelen van de zionistische leiders brengen zonder twijfel alle Joden wereldwijd in gevaar.”
En ook: “Zionisme voedt antisemitisme omdat het de indruk wekt dat Joden ontrouw zijn aan de landen waarin ze leven.” De seculiere Jood Miko Peled stelde: “Zionisme veroorzaakt antisemitisme door van Joden wereldwijd te eisen dat zij loyaliteit zweren aan een staat die gruweldaden begaat.”
Zionisme: oorzaak of gevolg?
Als reactie op het idee dat zionisme antisemitisme veroorzaakt, plaatste een Israël-voorstander de volgende uitspraak: “Antisemitisme is geen gevolg van zionisme. Zionisme is een gevolg van antisemitisme.” De gedachte dat zionisme voortkomt uit antisemitisme wordt overigens ook gedeeld door anti-zionisten. In de woorden van de Arabische anti-zionist prof. Edward Said: “Wat in het zionisme diende ter rechtvaardiging van het Joodse erfgoed – namelijk het redden van de Joden als volk van dakloosheid en antisemitisme – was tevens een beweging die bijna de totale vernietiging van een ander volk inhield.”
Bekende zionisten hebben ook volgehouden dat zionisme een gevolg is van antisemitisme. David Ben-Gurion zei: “Zionisme is het antwoord van het Joodse volk op het antisemitisme dat ons al eeuwenlang achtervolgt; het biedt een thuisland waar we waardig kunnen leven.” Chaim Weizmann schreef: “Zionisme werd geboren uit de pijn en het lijden van het Joodse volk onder de constante dreiging van antisemitisme in Europa.”
Er zit echter een denkfout in het argument dat zionisme louter is voortgekomen uit antisemitisme. Zionisme wordt vaak gedefinieerd als een ideologie die stelt dat het Joodse volk recht heeft op zelfbeschikking in hun historische thuisland, het land Israël. Deze definitie verwijst niet naar antisemitisme.
Tekst gaat verder onder de video.
De ideologie van het zionisme
De ideologie van het zionisme stelt niet dat het Joodse volk recht heeft op onderdak tegen antisemitisme in hun eigen land, maar dat het Joodse volk recht heeft op hun land, los van welke externe factoren dan ook.
Een voordeel van Joods zelfbestuur is dat het een permanente toevlucht biedt voor vervolgde Joden, maar dit is niet de oorsprong van de zionistische gedachte. Het geloof dat het Joodse volk recht heeft op het land Israël komt voort uit Gods belofte aan Abraham, dat zijn nakomelingen het land zouden erven.
Of men nu seculier of religieus is, zionist of anti-zionist, Jood of niet-Jood: het is een historisch feit dat het Joodse volk sinds de tijd van Abraham het recht op het land Israël heeft opgeëist. Door de Joodse geschiedenis heen heeft de stelling dat het land Israël toebehoort aan het Joodse volk losgestaan van zowel antisemitisme als de talloze vervolgingen van Joden door niet-Joden.
Britse Balfour-verklaring
In de moderne tijd was de internationale erkenning van het recht van het Joodse volk om Israël te besturen gebaseerd op hun historische band met het land, niet op de noodzaak tot bescherming tegen antisemitische vervolging.
In de Britse Balfour-verklaring bijvoorbeeld wordt geen verwijzing gemaakt naar antisemitisme: “De regering van Zijne Majesteit staat welwillend tegenover de vestiging in Palestina van een nationaal tehuis voor het Joodse volk en zal zich inspannen om de verwezenlijking van dit doel te bevorderen.”
Sykes-Picot-akkoord
Het Sykes-Picot-akkoord van 1916 was een geheime afspraak tussen Groot-Brittannië (vertegenwoordigd door Mark Sykes) en Frankrijk (door François Georges-Picot) om het Ottomaanse Rijk, waaronder Palestina, na de Eerste Wereldoorlog te verdelen.
Over de noodzaak van een Joodse staat in Palestina zei Mark Sykes: “Palestina moet een thuis zijn voor het Joodse volk, niet slechts een toevluchtsoord, maar een plek waar ze hun nationale aspiraties kunnen ontwikkelen.”
Palestine Royal Commission
De Peelcommissie, officieel de Palestine Royal Commission, werd in 1936 door de Britse regering opgericht om onrust in Mandaatgebied Palestina te onderzoeken en oplossingen te bieden. Onder leiding van Lord William Robert Peel werd in juli 1937 het rapport gepubliceerd waarin werd aanbevolen Palestina op te splitsen in een Joodse en een Arabische staat: “Een Joodse staat zou de Joden de kans geven om een eigen nationaal leven op te bouwen in een land dat voor hen heilig is.”
Antisemitisme voedde zionisme, maar veroorzaakte het niet
In plaats van te stellen dat antisemitisme zionisme veroorzaakte, is het juister om te zeggen dat het de aanjager was van de moderne politieke zionistische beweging. Dat perspectief maakt het begrijpelijk dat er in de late 19e en vroege 20e eeuw een directe noodzaak werd gevoeld voor een Joodse staat – zoals ook blijkt uit de eerder geciteerde uitspraken van Ben-Gurion en Weizmann.
Een belangrijk punt om te onthouden over antisemitisme is dat, hoewel veel antisemieten – en helaas ook sommige naïeve Joden – het tegendeel beweren, antisemitisme nooit wordt veroorzaakt door daden, beleid of uitspraken van Joden.
Jodenhaat ontstaat uit de karakter- en denkfouten van hen die Joden minachtend bekijken. Deze mensen zullen Joden haten, ongeacht hun gedrag. Of er nu een Joodse staat bestaat of niet, of haar beleid nu rechts of links is, of die staat haar leger inzet of niet, antisemieten zullen haar veroordelen – terecht of onterecht. Zij zullen een dubbele standaard hanteren en Israël beschuldigen van motieven en acties die zij niet heeft of nastreeft.
Verwarring ondermijnt zionistische legitimiteit
De Joodse geschiedenis én de hedendaagse situatie in Israël bevestigen dit. Theodor Herzl begreep dit onvoldoende toen hij schreef:
Theodor Herzl“De Joodse kwestie bestaat nog steeds. Het zou dwaas zijn dit te ontkennen. Het is een overblijfsel van de Middeleeuwen, dat beschaafde naties, hoe hard ze het ook proberen, nog steeds niet hebben kunnen afschudden… De enige oplossing is onze eigen staat… Overal waar we politiek geïsoleerd zijn, worden we onderdrukt, en dat zal zo blijven totdat we een plek hebben waar we onze eigen nationaliteit kunnen ontwikkelen.”
De Israëlische premier Benjamin Netanyahu bekijkt op 18 april 2010 in Jeruzalem posters met postzegels van Theodor Herzl, de grondlegger van het moderne zionisme. Foto: Sebastian Scheiner/AP
Net zoals het verkeerd is om correlatie te verwarren met causaliteit, is het ook verkeerd om versnelling van een beweging te verwarren met haar oorzaak. Dat zionisten zich snel inzetten voor een veilige toevluchtsoord, betekent niet dat de zionistische ideologie voortkomt uit de wens antisemitisme op te lossen.
Zionisme wordt verkeerd begrepen en de zionistische beweging raakt gedelegitimeerd wanneer haar voorstanders de noodzaak van een Joodse staat verwarren met het recht op een Joodse staat. Die verwarring geeft tegenstanders van zionisme ruimte om te beweren dat er alternatieve oplossingen zijn voor antisemitisme en dat er dus geen recht of noodzaak is voor een Joodse staat – zeker niet in het land Israël. Zionisten moeten altijd zorgvuldig zijn in hun woorden als zij zionisme uitleggen.
De auteur, Uri Pilichowski, is zionistisch docent aan onderwijsinstellingen wereldwijd. Hij publiceerde recent zijn boek ‘Zionism Today’.
