Precies dertig jaar geleden vertrok de eerste trein van een NS-concurrent van Amsterdam Centraal. Drie decennia later strandt nieuwe toetreding nog altijd op hetzelfde punt: het kaartje. Arriva kan op de gewenste route Zwolle–Groningen geen studentenkaart accepteren.
Op 11 augustus 1996 reed Lovers Rail met een gele diesellocomotief en oude Belgische rijtuigen de Kennemerstrand Expres naar IJmuiden. Het initiatief kwam van rondvaartondernemer Karel Lovers en Peter Sul, die bij de Europese liberalisering van het spoor ruimte zag voor nieuwe vervoerders. Zij wilden vooral de in 1983 gesloten verbinding richting IJmuiden nieuw leven inblazen.
Lang duurde het niet. De onderneming hield het iets meer dan twee jaar vol, mede door de tegenwerking van de gevestigde partij: NS verbood personeel om reizigers van de concurrent te helpen en dreigde gepensioneerde machinisten met verlies van hun pensioen als zij voor Lovers zouden rijden. Nadat Lovers Rail zich terugtrok, kreeg NS het alleenrecht op het hoofdrailnet tot 2006.
Studentenkaart blokkeert route Zwolle-Groningen
De huidige uitdagers lopen tegen praktischer muren aan. Arriva rijdt nachttreinen en wil tussen Zwolle en Groningen gaan rijden, maar kan daar de studenten-OV-kaart niet accepteren. “Dat is 40 procent van de potentiële reizigers”, aldus een woordvoerder; zonder die inkomsten is de exploitatie niet rond te krijgen.
GoVolta, dat vanuit Amsterdam op Duitsland rijdt en plannen heeft voor Parijs, kent hetzelfde probleem in spiegelbeeld. Directeur Hessel Winkelman ziet zijn Duitslandtrein pas bij de grens vollopen, terwijl de Nederlandse stoelen leeg blijven: toestemming voor binnenlandse reizigers ligt niet voor het oprapen. In Limburg en Brabant rijdt Veolia, een verre nazaat van de Franse investeerder die ooit in Lovers Rail stapte.
Concurrentie op het spoor voor Europese rechter
Boven de discussie hangt de hoofdrailnetconcessie. Het kabinet gunde die voor de periode 2025-2033 in december 2023 onderhands aan NS, zonder aanbesteding. Arriva, Keolis, Qbuzz, Transdev en FlixTrain maakten bezwaar. De Europese Commissie kondigde op 17 juli 2025 aan Nederland voor het Hof van Justitie te dagen wegens strijd met de Europese regels. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven stelde op 9 september 2025 prejudiciële vragen aan datzelfde Hof.
Hoogleraar vervoerbeleid Bert van Wee wijst op de symbolische betekenis van 1996: het bewees dat concurrentie mogelijk was, en onderzoek laat zien dat de druk NS tot verbeteringen aanzette. Wie in 2026 een kaartje wil kopen voor een trein die niet van NS is, merkt van die dertig jaar nog weinig.
