In delen van Zuid-Limburg blijft het gemiddeld vijftien nachten per jaar warmer dan 20 graden, tegen zo’n zes nachten landelijk. Dat blijkt uit een analyse van regionale omroepen en NRC op basis van de Klimaateffectatlas.
Een plaknacht, ook wel tropische nacht, is een nacht waarin de temperatuur niet onder de 20 graden zakt, gemeten als gemiddelde tussen 23.00 en 07.00 uur. De redacties telden voor elke buurt in Nederland hoeveel van die nachten er waren tussen mei en september, over de jaren 2018 tot en met 2025. De onderliggende data komen van stichting Climate Adaptation Services. Het KNMI stelde eerder dit jaar al vast dat tropische nachten in Nederland vaker voorkomen.
Plaknachten stapelen zich op in de stad
De verschillen binnen Nederland zijn groot. Naast Zuid-Limburg telt ook de Randstad relatief veel plaknachten, terwijl Noord-Nederland grotendeels onder het landelijk gemiddelde blijft. In steden als Enschede, Zwolle en Almelo ging het om gemiddeld meer dan zeven nachten per jaar; in veel plattelandsgemeenten bleef de teller op twee tot vier staan. Het verschil loopt daarmee op tot een factor zeven tussen de warmste en de koelste buurten.
De verklaring ligt in het hitte-eilandeffect: steen, asfalt en bebouwing houden overdag warmte vast en staan die ’s nachts weer af, waardoor stadscentra langzamer afkoelen dan het omliggende land. Hoe dichter bebouwd en hoe minder groen, hoe langer de warmte blijft hangen. “Nachthitte is een onderbelicht onderdeel van hittegolven”, zegt Lisette Klok van Climate Adaptation Services.
Ouderen lopen het grootste risico
Slecht slapen door warmte werkt door in het functioneren overdag, en bij ouderen komt daar een fysiek probleem bij: hun warmteregulatie werkt minder goed en ze voelen minder snel dorst. Verzorgingshuizen in Den Bosch en Raalte moesten deze zomer bewoners verplaatsen omdat de binnentemperatuur te hoog opliep.
Volgens Marjolein van Esch van de TU Delft hangt de afkoeling van een woning vooral af van het verschil tussen de luchttemperatuur binnen en buiten — en juist dat verschil verdwijnt tijdens een plaknacht. Nederland brak deze week het hitterecord uit 1947: lokaal werden dit jaar 31 tropische dagen gemeten. Vanaf zaterdag wordt het koeler, met kans op een bui, het einde van een reeks die deze zomer ook de honingoogst en de imkers raakte.
