De illegale invoer van blikjes zonder statiegeld levert criminele netwerken jaarlijks miljoenen euro’s op, blijkt uit onderzoek van EenVandaag. De Inspectie Leefomgeving en Transport schat dat er 25 tot 50 miljoen van die blikjes per jaar in Nederland worden verkocht.
De blikjes komen volgens de inspectie via Duitsland het land binnen. Frisdrank wordt aangevoerd uit Denemarken, bier uit Polen. Daarna belanden ze bij Nederlandse webshops en maaltijdbezorgdiensten, die ze zonder veel risico in het schap of in de app kunnen aanbieden.
Prijsverschil van 23 cent per blikje
Het verdienmodel zit in dat prijsverschil. Een blikje cola kost bij een Duitse groothandel ongeveer 37 cent; in Nederland ligt de verkoopprijs op zo’n 60 cent, inclusief het statiegeld dat nooit wordt afgedragen. “Je hebt te maken met georganiseerde misdaad, want er valt serieus geld te verdienen”, zegt ILT-directeur Edwin van Houten. Volgens hem loopt het bedrag op tot in de miljoenen.
De handhaving blijft daar ver bij achter. De inspectie voerde het afgelopen jaar vijfhonderd controles uit en sprak negentig bedrijven aan. Dat leverde vijf boetes op. “Het is een druppel op een gloeiende plaat en het kost enorm veel capaciteit”, aldus Van Houten.
Waarom blikjes zonder statiegeld legaal doorverkocht worden
De kern van het probleem is juridisch. Invoeren van blikjes zonder statiegeld is verboden, kopen en verkopen niet. Wie de blikjes over de grens brengt is aansprakelijk; de webshop die ze daarna aanbiedt in beginsel niet. Een verkoper zei tegen EenVandaag dat de helft van zijn omzet wegvalt als hij ermee stopt.
Statiegeld op metalen drankverpakkingen geldt sinds 1 april 2023. Producenten en importeurs moeten sindsdien het statiegeld innen, het logo op de verpakking voeren en de blikjes terugnemen. Voor plastic flesjes bestond al een wettelijk inzameldoel van 90 procent — een van de dossiers waarin Europese regelgeving rechtstreeks doorwerkt in het Nederlandse bedrijfsleven. Dat doel werd in 2022 en 2023 niet gehaald.
Minister Van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei) werkt aan een verbod op de verkoop van blikjes zonder statiegeld. Daarmee zou de inspectie rechtstreeks bij de verkoper kunnen aankloppen, in plaats van eerst een importroute te moeten reconstrueren. Tot die wet er ligt, blijft dezelfde handel illegaal aan de grens en legaal aan de kassa.
