Vaste baan of flexwerk: waarom jongeren een andere keuze maken

Steeds meer jongeren kiezen niet automatisch voor een vast contract als eerste stap op de arbeidsmarkt. Ze geven prioriteit aan werk-privébalans, ontwikkeling en flexibiliteit. Maar de realiteit is genuanceerd: de meeste jongeren willen uiteindelijk wél zekerheid—alleen op hun eigen voorwaarden.

Een vast contract was lange tijd dé standaard. Je studeerde af, solliciteerde en hoopte na je proefperiode op een vaste aanstelling. Zo werkte het. Voor veel jongeren van nu is dat plaatje behoorlijk veranderd.

Dat heeft niet alleen te maken met wat jongeren willen. Het heeft ook te maken met hoe de Nederlandse arbeidsmarkt is ingericht. Nederland is internationaal gezien koploper op het gebied van deeltijdwerk en flexibele contracten, zo concludeerde het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) in 2025. Jongeren en mensen met een migratieachtergrond hebben relatief vaker flexibele contracten—niet altijd omdat ze dat willen, maar omdat werkgevers ervan uitgaan dat het bij hen past.

Hoe zit dat precies? En wat wil Generatie Z nu écht?

Wat verwacht Generatie Z eigenlijk van een baan?

Veel werkgevers denken dat jongeren flexibiliteit verkiezen boven zekerheid. Maar onderzoek geeft een genuanceerder beeld.

Volgens prof. Paul de Beer, hoogleraar arbeidsverhoudingen aan de Universiteit van Amsterdam, is de top-drie van belangrijkste werkaspecten voor alle generaties gelijk:

• Inhoudelijk leuk werk
• Fijne collega’s
• Trots zijn op je werk

Salaris en zekerheid zijn ook belangrijk—maar op de achtergrond. “Jongeren hechten tegenwoordig juist meer waarde aan werkzekerheid en een goed salaris dan vaak gedacht,” aldus De Beer. “In eerste instantie vinden ze flexibiliteit prima, maar ze willen wel perspectief op meer loon en vastigheid.”

Joska Ruske, HR-directeur bij YoungCapital, vult aan: “Generatie Z werkt om te leven. Oudere generaties leven om te werken.” Flexibiliteit, mentale gezondheid en persoonlijke groei staan centraal—niet het contract zelf.

Wat maakt werk aantrekkelijk voor jongeren?

• Werk-privébalans (staat op nummer één)
• Mogelijkheden om te groeien en te leren
• Fijne werksfeer en goede collega’s
• Flexibele werktijden en thuiswerkmogelijkheden
• Een eerlijk salaris met toekomstperspectief

Waarom is een vast contract niet meer vanzelfsprekend de eerste stap?

Er zijn meerdere redenen waarom jongeren niet automatisch beginnen met een vast contract.

1. Werkgevers bepalen vaak de contractvormHet SCP-onderzoek uit juni 2025 laat zien dat werkgevers flexibele contracten aanbieden omdat ze denken dat dit bij jongeren past. Maar lang niet alle jongeren willen dat. De mismatch tussen wat werkgevers aanbieden en wat jongeren willen, is groter dan verwacht.
2. De flex-markt is enormNederland heeft een van de hoogste percentages flexibele contracten in Europa. Sectoren als de horeca, zorg, en landbouw draaien grotendeels op tijdelijke krachten. Wie in zo’n branche start, krijgt bijna automatisch een flexcontract.
3. Jongeren willen eerst oriënterenVeel jongeren van nu zien de beginjaren van hun loopbaan als een verkenningsfase. Ze willen branches en rollen uitproberen voor ze zich vastleggen. Dat is bewust, en niet per se negatief.
4. Zzp als tussenstap wordt minder populairIn 2025 daalde het aantal jonge zzp’ers (15–27 jaar) met 18 procent naar 86.000, zo blijkt uit cijfers van het CBS. Dat komt onder meer door strengere handhaving op schijnzelfstandigheid. Veel jonge zelfstandigen stapten over naar loondienst—maar de meesten (47.000) kozen voor een flexibele arbeidsrelatie, niet voor een vast contract (12.000).

Vaste baan vs. flexwerk: wat zijn de voor- en nadelen?

Er is geen eenduidig antwoord wat bij iedereen past. Dit moet je weten:

Voordelen van een vast contract

• Financiële zekerheid en stabiel inkomen
• Opbouw van pensioen en sociale rechten
• Makkelijker een huurwoning of hypotheek krijgen
• Meer kans op doorgroei binnen een organisatie

Nadelen van een vast contract

• Minder flexibiliteit in werktijden en locatie
• Soms minder variatie in werkzaamheden
• Veranderen van baan kost meer moeite

Voordelen van flexwerk

• Vrijheid om te kiezen wanneer en hoeveel je werkt
• Mogelijkheid om meerdere ervaringen op te doen
• Aantrekkelijk in sectoren met hoge uurtarieven

Nadelen van flexwerk

• Minder zekerheid bij ziekte of ontslag
• Moeilijker toegang tot huurmarkt of lening
• Minder pensioenopbouw
• Hogere kans op uitstroom: werknemers met flexcontract stoppen vaker met hun baan (circa 40 procent) dan werknemers met een vast contract (circa 15 procent), aldus CBS-data uit 2025

Wat zeggen de cijfers over jongeren en de arbeidsmarkt?

De cijfers schetsen een complex beeld. Hieronder staan de belangrijkste inzichten op een rij:

• Een kwart van de werknemers van 18 tot 35 jaar kampte in 2022 met burn-out verschijnselen, zo bleek uit TNO-onderzoek. Die klachten nemen toe.
• Zes op de tien werkgevers vindt dat jongere werknemers te veel waarde hechten aan werk-privébalans (Ipsos I&O, 2025).
• Meer dan 80 procent van alle leeftijdsgroepen stelt dat een goede balans tussen werk en privé belangrijker is dan een succesvolle carrière (Ipsos Global Trends, 2025).
• 86.000 jongeren (15–27 jaar) hadden in 2025 een hoofdbaan als zzp’er—19.000 minder dan het jaar daarvoor (CBS, 2025).
• Het totaal aantal jonge werkenden nam in 2025 wél toe, zowel bij jongeren met een vast als met een flexibel dienstverband.

Wat dit alles zegt: jongeren zijn niet lui of ongeïnteresseerd. Ze zijn kritischer. Ze stellen hogere eisen aan hun werkomgeving—en dat dwingt werkgevers om zich aan te passen.

Hoe bereid je je als jonge werkzoekende goed voor?

Of je nu kiest voor flex of vast: een sterke eerste indruk maakt het verschil. Dat begint met een goed cv.

Praktische tips voor jongeren op de arbeidsmarkt:

• Weet wat je wilt. oriënteer je voor je solliciteert. Welke branche spreekt je aan? Wat zijn jouw dealbreakers?
• Onderhandel bewust. Een flexcontract hoeft niet permanent te zijn. Spreek af wanneer je in aanmerking komt voor een vaste aanstelling.
• Investeer in je cv. Recruiters besteden gemiddeld maar een paar seconden aan een cv. Zorg dat het er professioneel uitziet. Gebruik daarvoor deze cv sjablonen —overzichtelijk, modern en eenvoudig in te vullen.
• Vraag naar ontwikkelmogelijkheden. Voor Generatie Z is “Laat mij groeien” geen wens meer, maar een verwachting. Stel die vraag tijdens je sollicitatiegesprek.
• Let op je mentale gezondheid. De prestatiedruk onder jongeren is hoog. Kies een werkplek waar aandacht is voor welzijn, niet alleen voor output.

De keuze is aan jou—maar maak hem bewust

Een vast contract is niet voor iedereen de heilige graal. En flexwerk is niet per se een teken van onzekerheid. De arbeidsmarkt verandert, en jongeren veranderen mee.

Wat wél vaststaat: wie goed voorbereid de arbeidsmarkt betreedt, staat sterker. Dat betekent weten wat je wilt, weten wat je waard bent en jezelf goed presenteren. Gebruik de beschikbare tools, stel kritische vragen aan potentiële werkgevers en kies een werkomgeving die bij jou past.

De eerste stap? Een goed cv. De rest volgt vanzelf.

Veelgestelde vragen

Willen jongeren écht geen vast contract?Niet per se. Onderzoek van het SCP (2025) laat zien dat het overgrote deel van de werknemers—ook jongeren—het liefst een vast contract heeft. Het beeld dat jongeren bewust kiezen voor flex, klopt vaak niet. Werkgevers bieden flexcontracten aan omdat ze ervan uitgaan dat jongeren dit prefereren.

Wat zijn de grootste nadelen van flexwerk voor jongeren?Flexwerkers bouwen minder pensioen op, hebben minder zekerheid bij ziekte, en komen moeilijker in aanmerking voor een huurwoning of hypotheek. Bovendien stoppen flexwerkers vaker met hun baan: circa 40 procent tegenover 15 procent bij werknemers met een vast contract (CBS, 2025).

Hoe snel krijg je als jongere een vast contract?Dat verschilt per branche en werkgever. Door de krappe arbeidsmarkt bieden steeds meer werkgevers sneller een vast contract aan, zo blijkt uit SCP-onderzoek (2025). Informeer hier actief naar tijdens je sollicitatie.

Is zzp’er worden als jongere een slimme keuze?Het aantal jonge zzp’ers daalt sterk, mede door strengere handhaving op schijnzelfstandigheid. Zzp’ers hebben geen recht op sociale vangnetten zoals WW of ziektegeld. Het kan een bewuste keuze zijn, maar doe het met open ogen.

Wat verwachten jongeren van hun werkgever?Flexibiliteit, ruimte voor persoonlijke ontwikkeling, een goede werk-privébalans en een eerlijk salaris staan hoog op de lijst. “Help mij ontwikkelen” is volgens YoungCapital geen wens meer, maar een duidelijke verwachting van Generatie Z.

Wat moet er in een goed cv voor jongeren staan?Focus op relevante ervaringen, vaardigheden en opleiding. Zelfs zonder veel werkervaring kun je indruk maken met stages, vrijwilligerswerk en persoonlijke projecten. Een professioneel opgemaakt cv helpt je direct op te vallen.