Het kabinet wil de AIVD en de MIVD fors meer digitale bevoegdheden geven. In de nieuwe Wet bescherming nationale veiligheid door de inlichtingen- en veiligheidsdiensten hoeven de diensten niet langer voor elke afzonderlijke handeling vooraf toestemming te vragen.
De internetconsultatie over het wetsvoorstel begon vrijdag en loopt tot 11 oktober. De wet moet de huidige inlichtingenwet uit 2017 vervangen en is volgens het kabinet nodig omdat Rusland, China en Iran hun operaties tegen Nederland opvoeren. Genoemd worden Russische pogingen om politiegegevens te bemachtigen, Chinese hackers die geavanceerde technologie willen stelen en terreurorganisaties die online jongeren ronselen.
Wat de nieuwe bevoegdheden concreet inhouden
Kern van het voorstel is dat de diensten sneller mogen optreden tegen wat het kabinet “evidente tegenstanders” noemt: voor die categorie vervalt de toetsing vooraf per handeling. Daarnaast mogen de AIVD en de MIVD nauwer samenwerken met bedrijven en instellingen — genoemd worden defensieonderdelen, banken, universiteiten en onlineplatforms — en gegevens uitwisselen met de Dienst Justitiële Inrichtingen en de IND. Voor bulkdatasets en voor nieuwe technologie zoals kunstmatige intelligentie komen aparte waarborgen.
Minister Pieter Heerma van Binnenlandse Zaken (CDA), verantwoordelijk voor de AIVD, benadrukt dat nieuwe bevoegdheden in een democratische rechtsstaat gepaard moeten gaan met goede waarborgen. Defensieminister Dilan Yeşilgöz-Zegerius (VVD), die over de MIVD gaat, wijst op de onrustige situatie in de wereld. “De diensten krijgen meer bevoegdheden om sneller en gerichter te reageren op evidente tegenstanders. Maar de toezichthouder blijft controleren”, aldus Yeşilgöz.
Toezichthouder vond onrechtmatige verwerking van bulkdata
Dat toezicht gaat zelf ook op de schop. De toetsingscommissie TIB en de toezichtscommissie CTIVD gaan op in één College van Toetsing en Toezicht, dat een onderzoek kan stilleggen als het onrechtmatigheden vaststelt. Komen dienst en college er samen niet uit, dan beslist de rechter.
Werk was er voor de toezichthouder genoeg. In toezichtrapport 84 concludeerde de CTIVD deze zomer dat de AIVD en de MIVD persoonsgegevens uit bulkdatasets onrechtmatig hebben verwerkt: groepen medewerkers kregen toegang die zij niet hoorden te hebben en grote hoeveelheden gegevens werden langer bewaard dan toegestaan. “Voor de betrokkenen is dat een inbreuk op de privacy, terwijl de meesten van hen niets met terrorisme of spionage te maken hebben”, zei CTIVD-voorzitter Hugo Hillenaar. De commissie deed dertien aanbevelingen, die beide ministers overnamen.
Ook de partners die de diensten er nu bij willen halen, staan onder druk: De Nederlandsche Bank waarschuwde eerder dit jaar voor AI-cyberaanvallen op banken. Tot 11 oktober kan iedereen op de wetteksten reageren. Wat er daarna met die reacties gebeurt, bepaalt het kabinet zelf.
