Uit de Kast is weer begonnen. Arie Boomsma volgt jongeren die aan hun ouders en vrienden vertellen dat ze homoseksueel zijn. Er is een voorgesprek, daarna zien we de coming-out en nog wat eerste reacties. Het programma is integer gemaakt, maar wat is het ongelofelijk oppervlakkig en naïef. Vorige week was ik bij een vriendin in Berlijn. Zij heeft sinds kort een nieuwe vriend. Hij kwam langs, we dronken wijn en bespraken wat ons bezighield. Altijd denk ik weer: “Oh ja, toch maar even in een bijzin melden dat ik op mannen val.” Dat voorkomt verkeerde vragen en daarmee allerlei ongemakkelijkheid. Dit is zo’n coming-out die niet door Arie Boomsma wordt opgenomen: er is te weinig emotie in het spel, het is te alledaags en de band tussen verteller en luisteraar is te vaag.
Doorlopend thema
Een coming-out is niet een moment; het is een doorlopend proces. Steeds weer kom je nieuwe mensen tegen en bij velen van hen moet er vroeg of laat iets worden meegedeeld of bevestigd. Maar Arie Boomsma kijkt alleen naar de meest gevoelige momenten, waar de verteller het meest breekbaar is en de consequenties het grootst zijn.
Mijn coming-out bij Thijs had daarom zo in het programma gepast. Ik was 21, student en ‘uit de kast’. Dat betekende vaak: ‘niets erover vertellen’, net als voor de coming-out dus. Thijs wist van niks, maar mijn verliefdheid was er niet minder om. Na twee jaar kozen we verschillende specialisaties en zouden we elkaar nog maar nauwelijks zien. Een alledaags moment werd een moment wat Thijs niet snel zou vergeten. Ik had het niet gepland, maar wilde het opeens gewoon kwijt: “Thijs, ik ben al twee jaar ontzettend verliefd op je.”
Kwetsbaar
Natuurlijk gaat het wel wat verder om te horen dat een jongen verliefd op je is dan dat een mede-voetballer of klasgenoot homo is, maar de overeenkomsten zijn talrijk: de kwetsbare verteller doet iets wat relaties potentieel stuk maakt, terwijl hij ook kan zwijgen. De tegenpartij heeft alle vrijheid om een genadeloos oordeel te vellen. De verteller mag afwachten of hij geaccepteerd wordt. Homoseksualiteit komt op zo’n moment opeens heel dichtbij, voor hetero’s die er nooit over hadden nagedacht.
Thijs’ reactie was exemplarisch voor het programma: aardig en begrijpend. In je gezicht zegt men zelden iets onaardigs over je seksuele voorkeur. Thijs zei dat hij dacht dat het heel frustrerend voor mij moest zijn. Ik voelde me erkend in mijn gevoel. Verder was het zinloos, want Thijs’ vriendin stond verderop te wachten, maar het voelde toch goed. Ik was trots op mijn eerlijkheid en blij met Thijs’ begrijpende woorden.
Volgende episode
Maar het gaat natuurlijk niet om de eerste woorden, maar om wat er daarna komt. Ik heb Thijs nooit meer gezien. Thijs en ik zijn nu via LinkedIn verbonden, maar op mijn vraag hoe het met hem ging kreeg ik geen antwoord. Thijs is geen homohater, hij is tolerant en liberaal, en ik denk dat hij me mag en respecteert om wie ik ben. Wat vindt Thijs er nou eigenlijk van? Ik heb geen idee.
Deze week kwam Daan (19) uit de kast bij zijn voetbalvrienden. Die hadden niet bepaald homovriendelijke standpunten. Maar ze weten allemaal – net als Thijs – hoe ze moeten reageren. Het was ‘heel goed dat Daan nu open kon zijn’ en ‘zichzelf’ en ‘niet meer hoefde te liegen’. Maar een goede vriend dacht aanvankelijk dat de coming-out een grapje was en zei: “Dan hoef ik je niet meer te zien.” Later stroomden zijn tranen rijkelijk. Wat denkt die jongen?
Niet meer uitschelden
Toen was er een borrel, zoals die er altijd was na de training. Eind goed, al goed. De suggestie was dat de voetbalvrienden toch tolerant zijn en nu beter nadenken wat ze zeggen. ‘Homo’ is geen scheldwoord meer. Maar wat moeten we ervan denken dat ‘mattie’ in het begin homo’s ‘vies’ vond en een ander zei dat het ‘niet zijn soort mensen’ waren? Dat is opeens veranderd nu medespeler Daan op jongens blijkt te vallen? Als je dat gelooft, heb je wel een heel naïef beeld hoe gemakkelijk mensen van mening veranderen.
Met een klein beetje kennis van sociale wetenschap weet je dat wat mensen zeggen altijd mede bepaald wordt door de situatie waarin ze zich bevinden en het publiek waar ze tegen spreken. Als Daan er niet is, zijn uitspraken anders. Bij al die lovende woorden staat niet alleen de camera er bovenop, maar het is ook een situatie waarin je niets aan Daan ziet. Straks heeft Daan een vriend, loopt hij hand in hand door Tilburg en misschien zoent hij zijn vriend dan wel een keer. Dan kijkt ‘mattie’ met een vies gezicht nog steeds snel de andere kant op.
Leren te leven met homo’s
Reacties op homoseksualiteit zijn heus niet altijd alleen maar negatief, zoals jongeren als Daan verwachten. Maar homoseksualiteit wordt ook niet zo klakkeloos geaccepteerd als Uit de Kast suggereert. Vaak zijn reacties neutraal, afwachtend, dubbelzinnig en twijfelend of negeert men het onderwerp. Deze superpersoonlijke ontboezemingen roepen twijfel, teleurstelling en verwarring op. Met name heteromannen kunnen er echt niet allemaal mee omgaan. Dat bleek ook wel als je beter luisterde naar Daans vrienden. Homo’s moeten wel van hen afblijven. Bovendien kun je er beter eerlijk over zijn dan ‘dat je iedereen voor de gek houdt’. Dat laatste is geen positieve uitspraak als je eerder zei dat ‘homo’s jouw soort mensen niet zijn’.
Homoseksualiteit wordt – ondanks de wensen van de Gaykrant, het COC en Arie Boomsma – nooit helemaal gewoon. Dat was het zelfs voor Daan niet, en daar is hij niet de enige in. Mensen moeten alleen leren met homoseksualiteit om te gaan door zich in te leven in anderen en open over mogelijke taboes te praten. Wat dat betreft zendt Uit de Kast het meest oninteressante deel van coming-outs uit. Want het gaat er natuurlijk om hoe de voetbalboys er de komende maanden mee leren leven.
Chris Aalberts is onderzoeker en docent politieke communicatie. De naam Thijs is gefingeerd.
Goed stuk waar ik het grotendeels mee eens kan zijn. Toch ben ik heel blij met een programma als Uit De Kast, hoe onvolmaakt ook. Vaak nog wordt door hetero’s verondersteld dat homo- of biseksualiteit in een westers land als Nederland makkelijk is. Alsof iedereen het wel accepteert en een coming out even makkelijk is als in de supermarkt een krop sla kopen. Gelukkig is het hier inderdaad ook een stuk makkelijker dan in sommige andere landen, maar het programma licht naar mijn idee toch wel een stuk van de sluier op waaronder je kan zien dat het nog steeds een moeilijk proces is en een probleem waar veel jonge holebi’s mee worstelen. Daarom dat ik hoop dat de afleveringen ook op scholen worden getoond en niet alleen bekeken worden door holebi’s die herinneringen aan hun jeugd ophalen.
Het is misschien niet zozeer oppervlakkig als wel berekenend. Fanfaremomenten zijn nu eenmaal interessanter als invalshoek dan een gedegen, fijnzinnige weergave van een niet zo eenduidige realiteit.
Zoals je terecht schrijft is coming out een eindeloos proces, en wie gaat freelancen heeft er helemaal een bijbaantje aan.
Daar kun je maar beter op voorbereid zijn als jongere, en in dat geval heb je in feite tien keer meer aan programma’s als Glee.
Ik heb het programma ook gezien, hoe vreemd het ook mag klinken: als nu 50 + jarige homo en al meer dan 30 jaar uit de kast greep de situatie van Daan mij aan. Ik vind het eigenlijk een groot raadsel dat uit de kast komen in 2012 nog net zo moeilijk is als in mijn tijd; nota bene dertig jaar geleden! De ingehouden spanning en ronduit angstgevoelens op het gezicht en in de ogen van de jongen zo als ie 30 seconden voor zijn coming out in de voetbalkleedkamer zit, dat zou je eigenlijk niemand aan moeten doen. Geen één hetero op de wereld weet hoe moeilijk het is om uit de kast te komen, ze hebben simpelweg geen idee dat het inderdaad al een jarenlange (hevige) strijd is vóór je er mee komt omdat ze er zelf niet mee hoeven te worstelen. Het idee dat je familie en vrienden je afkeuren en laten vallen, wat de hoofdreden is dat coming out zo zwaar is, is niet overdreven. Het gebeurd nog dagelijks. Het is een strijd omdat (iets wat wél iedereen weet) de homo acceptatie ‘au naturel’ niet bestaat. Ondankt alle zaken die in 2012 bij de wet geregeld zijn zoals het huwelijk. Zie inderdaad de mening van zijn vrienden vooraf. Waarom ook is er zoveel tegengas in de maatschappij als er voorstellen gedaan worden om voorlichting op scholen te gaan geven over homosexuliteit? Het land is dan te klein. Simpel: omdat er feitelijk géén acceptatie is. Homosexualiteit is een gegeven, het bestaat. Net zo als auto’s, treinen, stamppot spruitjes. De wereld zou er beter uitzien zonder de hier heersende machocultuur waar iedere jongen zogenaamd aan moet voldoen. Als ALLE ouders hun kinderen naast leren schrijven en rekenen nu ook eens in de opvoeding meegeven dat homosexualiteit bestaat en dat dus de mogelijheid er is dat het kind later homo of lesbisch is, dan zou de lucht heel wat klaren. Blijkt het kind later inderdaad gay te zijn dan is de mededeling lang niet zo zwaar voor zowel ouders als kind als nu het geval is, iets wat het leven voor vele duizenden tieners tot een hel maakt. Is het kind echter ‘gewoon’ hetero, blijft nog altijd de winst dat hij/zij niet meer zo krampachtig reageert op iemand (op school, op voetballen) die het wél is omdat altijd geleerd is dat homo’s bestaan. Utopia?
@CK
Ja, dat is utopisch. En u weet waarom!! Voorlichting lost dat niet op. Het probleem is precies wat u schetst: mensen moeten hier zelf verantwoordelijkheid in nemen. Dus: ja, Daan moet dit elke keer weer uitleggen en zo wij allen. Het zou goed zijn – zoals u voorstelt – als ouders er iets mee zouden doen, of individuele leraren.
Maar gedwongen voorlichting… tja, dat kan natuurlijk niets opleveren want een school geeft een eigen kleur aan die voorlichting en dat is niet te voorkomen. Bij ons op school hadden we een homoleraar bij Duits. Die heeft meer voor de emancipatie betekent dan al die wetsvoorstelletjes.
Kijk naar voetbal: het heeft bij deze voetbalclub meer zin gehad dat Daan uit de kast kwam, dan alle projecten om voetballers meer homovriendelijk te maken. Je kunt tolerantie niet van bovenaf regelen, je moet die elke dag weer bevechten.
Wat makkelijk om een programma, dat wel degelijk veel mensen bij brengt dat het niet zo eenvoudig is, zo af te kraken. Het is inderdaad redelijk oppervlakkig maar zendtijd is natuurlijk ook niet oneindig. Dat er al één hele uitzending nodig om dit in beeld te brengen lijkt mij voldoende zeggend. Het is inderdaad slechts een deel maar wel een erg belangrijke.
Ik zelf durf nog altijd niet uit de kast te komen maar dit programma geeft mij wel steeds meer moed. Het wordt absoluut niet geheel vanuit een rooskleurig perspectief verteld maar schetst een random beeld van een mogelijke reactie. Goed dat het er is, beter dan niets!
Zoals jouw Duitse docent een voorbeeld voor jou was ken ik genoeg homo jongeren die steun uit dit programma halen. Kritisch zijn is té makkelijk!
QED.
@Lone
Ik heb gisteren de tweets naar aanleiding van dit programma bekeken en velen zijn het met je eens. Maar in de inleiding van dit stuk staat: het is een integer programma, ik zal de makers niet van effectbejag beschuldigen. Ik geloof ook dat het goed is dat dit onderwerp in beeld wordt gebracht, en op een integere manier. Ik had er toen ik ergens tussen de 13 en 19 was ook veel aan gehad.
Maar kritiek is ook nuttig. De voorstelling van zaken die gisteren werd gegeven is erg simpel en eenzijdig. Dat kan ook in 25 minuten wel anders, namelijk door andere vragen te stellen (met name aan de vrienden en het voetbalteam). Dit zijn niet de reacties die jij straks zult krijgen. Mijn eigen beschrijving is denk ik redelijk accuraat: vaak hebben mensen dubbele gevoelens, twijfelen wat ze moeten vinden, vinden dat ze vrienden niet mogen afvallen maar vinden ze het tegelijk een raar (en soms erg ‘vies’) idee dat jij straks naast iemand van hetzelfde geslacht wakker wordt.
Voor jou is het een diep gevoel dat het zo moet zijn, voor een ander is het niet invoelbaar. Daar gaat het hele dilemma en al het onbegrip over. Dan moet je niet denken: ‘ze reageren nu best positief’, dus het is wel prima. Een vriend van Daan zegt na de coming-out dat het prima is dat Daan homo is zolang homo’s van hem afblijven. Wat voor beeld is dat van je goede vriend? Daar mogen we best even bij stil staan.
Over coming-outs moeten we niet positief of negatief doen, maar realistisch. Dit programma is te negatief en te positief tegelijk. De verwachting van Daan over afwijzing komt niet uit, maar het is ook niet zo dat de borrels blijven zoals ze waren. En de vraag is of dat erg is. Daan wil straks een vriend, en die kan hij niet bij zijn voetbalclub vinden.
Goed stuk, Chris. Ik denk dat je vooral ook, ook bij ‘begrijpende hetero’s’, het vooral goed schetst qua ‘nooit helemaal normaal’. (Begrijpend en hetero geeft hier al aan wat de ‘norm’ is.)
In ieder geval merk ik bij mezelf, als hetero, dat ik vaak op zijn minst wel even denk “ohja dat kan natuurlijk ook”. Niet eens dat ik er per se van uit ga dat iemand hetero is, maar homoseksualiteit komt toch gewoon minder voor. Lijkt me toch soms moeilijk dat dan als homo steeds die verklaring bij jou ligt. Ik hoef nooit er bij te vertellen waar mijn voorkeur ligt. Zelfs al maakt het in het gezelschap niet uit: bij nieuwe ontmoetingen moet ‘de uitzondering’ vaak door jou gemaakt worden, terwijl het heel vaak verder misschien niet eens over relaties gaat of dat het voor het gesprek er ook niet toe doet of het met een man of vrouw is. Zodra blijkt dat een Adam met een Evert heeft denkt de rest op zijn minst ‘ohja, dat kan ook’.
Goed stuk! Hoewel ik het helemaal eens ben met @Sander kan ik Chris’ punt wel inzien.
Alleen gaat het bij Uit de Kast lang niet altijd goed, en dat is niet eens altijd expliciet te zien. Ik weet niet welke aflevering het was, maar ik herinner me een aflevering met iemand die het ging vertellen aan zijn (gescheiden) ouders. De moeder maakte er totaal geen punt van. De vader leek hetzelfde te doen (door de camera’s waarschijnlijk), maar je hoorde wel degelijk een afkeur terug: “nouja, als jij dat wil jongen dan is dat zo”, “je kunt er niks aan doen dat je zo bent”, etcetera. Hij lachtte er vriendelijk bij, maar het is mijn inziens niet de reactie van iemand die homoseksualiteit als iets natuurlijks beschouwt.
Ik ben het niet helemaal eens met het stuk, ookal ik het wel belangrijk dat belicht wordt dat een coming out niet een moment is, ik vind het een goed programma en vind het ook goed dat er aandacht wordt gevestigd op de “normale” homo in plaats van de gerard jolings en gordons.
Het kan zijn dat ik niet helemaal begrijp hoe het is, maar ik denk niet dat het vreemd is dat er altijd een moment is waarop je moet vertellen dat je homo bent. Zoals Gyurka al zei het komt minder voor en dan vind ik het begrijpelijk dat andere aannames gemaakt worden. Zo zullen de meeste mensen ook aannemen dat de ouders van hun gesprekspartner nog leven ( over jongeren gesproken dan ) terwijl dit ook niet altijd het geval is en dit pijnlijk kan zijn om keer op keer uit te moeten leggen.
Ondanks deze kritiek vind ik het toch een goed stuk en genuanceerd inelkaar gezet.