In een tijdsbestek van nog geen halfuur, werd Geert Wilders zondagavond in Zembla vergeleken met de nazi’s én de oorlogsmisdadigers uit het Joegoslavië van begin jaren ’90. Ach, de schapen! Gezien de reacties op Twitter, was ik niet de enige die de aflevering tendentieus en dom vond. Twitteraars, van Femke Halsema tot Wouke van Scherrenburg, spraken zich uit.
Kees Driehuis (eindredacteurschaap van Zembla), lichtte een dag later op Radio 1 toe waarom hij de ophef niet begreep. ‘Wij zetten alleen de feiten op een rij en vergelijken deze met andere (historische) feiten’. Dit staat de redactie van Zembla uiteraard vrij. Intelligent is echter anders. Zij pleegt namelijk een Godwin. Essentie: in iedere discussie trekt uiteindelijk altijd wel iemand de vergelijking met de nazi’s en die vergelijking leidt tot een automatische nederlaag in de discussie. Tot zover de geloofwaardigheid van Zembla.
Smakeloos
Elke serieus te nemen historicus, socioloog of antropoloog, zal beamen dat dergelijke verwijzingen per definitie mank gaan. De door Zembla uitgebreid aan het woord gelaten Ton Zwaan, valt dan ook niet onder die categorie. Ik heb les gehad van ‘genocide-expert’ Zwaan. Dat waren interessante (politieke) verhandelingen van een man met zeer veel feitenkennis. Met wetenschap had het vaak echter weinig te maken. Zodra docenten aan de universiteit dingen gaan zeggen als: ‘Ik hoop dat ik kan helpen Milosevic onder de tram te krijgen waar hij wat mij betreft onder hoort’, moet je de deur uitlopen en een goed boek gaan lezen. Je mag zoiets vinden, je mag zoiets zeggen, maar je mag het nooit verkopen als wetenschap. Het is een smakeloze vorm van opinie. Ditzelfde geldt voor de Godwin.
‘Maar’, hoor ik de schapen denken, ‘wat is er dan mis met een lekkere Godwin op zijn tijd?’ Ten eerste komt hij voort uit een technische redeneerfout. Omdat de (sociaal-historische) context onvergelijkbaar is, is een vergelijking met willekeurig welk historisch fenomeen in beginsel al kortzichtig. Door te stellen dat iemands retoriek ‘doet denken aan…’ insinueer je dat de gevolgen ervan ‘ook wel eens…’ Daarmee wordt een element uit iemands discours gelicht, om een 1 op 1 vergelijking te kunnen maken met een ander (discutabel) discours. Maar doordat de verschillen achterwege worden gelaten, ontstaat een eenzijdig beeld. Zo is Wilders een verklaard liefhebber van Israël en ziet hij ‘de Joden’ als belangrijke medestander. Nu is het natuurlijk best denkbaar dat iemand een pro-Joodse variant op de nazi-ideologie verzint, maar het voorbeeld laat wel zien dat belangrijke verschillen bij deze vergelijking achterwege worden gelaten. Bovendien kan uit de retoriek van vrijwel alle politici wel een analogie met dubieuze figuren worden gehaald.
Bovendien is het een retorisch trucje. Afgezien van de vraag of angst voor rassenrellen of iets dergelijks als gevolg van een verschijnsel als Wilders reëel is, vervuilt het de discussie. Zodra iemand een dergelijk predicaat opgeplakt krijgt, maakt het hem/haar namelijk inherent moreel discutabel. En aangezien die betiteling niet rechtstreeks voortkomt uit een inhoudelijk oordeel, maar veeleer uit een vergelijking met Het Grote Kwaad, betreft het dus een vorm van karaktermoord. Het is hetzelfde als elke linkse ideologie failliet verklaren, zijnde een exponent van Stalin ‘die toch 20 miljoen mensen heeft vermoord’.
Weerstand
Daarnaast is het strategisch dom om op deze wijze de strijd aan te gaan met Wilders. Iedereen die hem volgt, krijgt daarmee namelijk het stempel ‘Duitser in de jaren ’30’ opgedrukt. Veel mensen voelen aan dat dit niet deugt en gaan in de tegenstand. Hen overkomt namelijk hetzelfde als ‘de Moslims’ in de retoriek van Wilders: ze worden op een hoop gegooid en volledig gedelegitimeerd in hun beweegredenen, terwijl een alternatief hen niet wordt geboden. Waar onze Geert vervolgens weer dankbaar op inspeelt. Door Wilders met zijn eigen wapens te bestrijden, versterkt men dus het effect van die wapens.
Wilders claimt zaken te ‘benoemen’. Zembla hanteert bij monde van Driehuis hetzelfde credo. Het punt is echter dat hier geen sprake is van het benoemen van de werkelijkheid, maar van het creëren ervan. Wilders, maar bijvoorbeeld ook PvdA-rechtsbuiten Jeroen Dijsselbloem, stimuleert een simplistische werkelijkheidsbeleving door te doen alsof ‘de Cultuurkloof’ ten grondslag ligt aan alle problemen in dit land. Zembla stimuleert de beleving dat Wilders(aanhang) fascistoïde is en derhalve dreigt een burgeroorlog te veroorzaken. Beide veronderstellingen zijn volstrekt bezijden de werkelijkheid, die toch uit meer facetten bestaat. Zembla draagt op de gekozen wijze dan ook niet bij aan de oplossing voor het probleem, maar is er een onderdeel van.
Aan de redactie van Zembla: noblesse oblige. U dicht uzelf de wijsheid toe de Boze Tovenaar van Den Haag te kunnen ontmaskeren. Doe het dan wel goed. Het is niet zo moeilijk op intelligente wijze te laten zien dat de PVV schadelijk is voor Nederland, dat 80 procent van haar eigen aanhang onder haar bewind zwaar benadeeld zou worden en dat Wilders gebruikmaakt van aantoonbare ongerijmdheden in zijn retoriek. U doet nu echter hetzelfde.
Samir Bashara is raadslid voor Groen Links in Hoorn.
cc foto: ‘3268zauber’
Fijn stukkie tekst met een hele voor de hand liggende conclusie, die door Zembla echter toch over het hoofd gezien werd.
Goed stuk, scherp geformuleerd!
Niettemin een kanttekening bij de volgende quote: ‘Omdat de (sociaal-historische) context onvergelijkbaar is, is een vergelijking met willekeurig welk historisch fenomeen in beginsel al kortzichtig.’
Hier ben ik het niet mee eens. Mits je de andere context meeneemt in je betoog, kan een fenomenologische vergelijking heel verantwoord zijn. Napoleon en Hitler kunnen op talloze punten heel goed vergeleken worden. Bijvoorbeeld.
Kees Driehuis verklaart dat hij van alle commotie niets begrijpt. Daarmee het vuurtje nog wat verder opstokend. De hele satirische pers valt over #Zembla heen. Inclusief GeenStijl die ze beschuldigt van GeenStijlse metheauden.
Terwijl het toch niemand mag verbazen als in de volgende #Zembla-uitzending de aap uit de mouw komt: vrijwel alle media bezondigen zich aan onzorgvuldige journalsitiek en nauwelijks verhulde propaganda die goed is voor lezers-en kijkcijfers.
De grote donorshow is ‘in the making’ en nog geen schaap of Jaap die het doorheeft.
Samir is erg handig. Althans voor analfabeten. Verklaard zembla voor geestesdood om vervolgens hetzelfde te doen wat hij zembla verwijt: Het is niet zo moeilijk op intelligente wijze te laten zien dat de PVV schadelijk is voor Nederland, dat 80% van haar eigen aanhang onder haar bewind zwaar benadeeld zou worden en dat Wilders gebruikmaakt van aantoonbare ongerijmdheden in zijn retoriek.
Hoeveel retoriek kan je verdragen van Samir???? Wat zou er nou toch nadelig zijn voor de kiezers van de PVV? Ik heb het hele verkiezingsprogramma gelezen en het is een TOPprogramma. Samir wat pas echt rot is voor ons land is linkse politiek. Ik zou zeggen rij eens rond in een een willekeurige stad en lees eens ONAFHANKELIJK nieuws en kom snel tot dezelfde conclusie.
Als het niet zo moeilijk is samir, waarom doe je het dan niet????
Owwww je kan het ook niet. He wat jammer nou.
Wat een intelligent commentaar @dercks. Je moet de politiek ingaan!
Ik hoop dat je gelijk krijgt, @HanzChristian. Ben ik de eerste om mijn intense naïviteit te erkennen. ;-)
@Dercks:
‘…..analfabeten. Verklaard…..’
‘He wat jammer nou.’ (van die spelfout)
Dat klopt @thomas erdtsieck, maar het punt is dat de verschillen relevanter zijn dan de overeenkomsten. Het voegt inhoudelijk gewoon niets toe om de vergelijking te trekken. Het is soms lekker om het tóch te doen, maar een programma als Zembla kan zich dergelijke demagogie niet veroorloven. Wat mij betreft.
Voor het overige is het een laakbare manier om iemand ongeloofwaardig te maken. Een manier die je in het geval van Wilders écht niet nodig hebt.
Bovenstaande was een reactie op je eerste bericht @thomas erdtsieck,. ;-)
@samir. Als ik jou was zou ik ook geen antwoord geven. Het is namelijk wel erg inhoudelijk om te zeggen dat de pvv slecht is voor 80 % van de pvv-kiezers. Heel inhoudelijk. Onweerlegbaar ook. Echt, je moet de politiek in gaan. Ow wacht.
@thomas: Sinds wanneer maken analfabeten spelveauten?
Om te zeggen dat de pvv slecht is voor 80 % van haar kiezers is niet laakbaar. Dat zijn nog eens keiharde zembla feiten, nietwaar samir?
Het is niet zo moeilijk op intelligente wijze te laten zien dat de PVV schadelijk is voor Nederland:
http://www.elsevier.nl/web/Nieuws/Nederland/264091/Docenten-Moslimleerlingen-hebben-moeite-met-Holocaustles.htm
Ieder weldenkend mens weet dat het conflict in Joegoslavie veel genuanceerder is dan het zwart-wit verhaal dat Ton Zwaan in Zembla liet horen. Joegoslavie in niet door haatzaaien uit elkaar getrokken, maar door belangenorganisaties als de NAVO, met de VS voorop, om zo oostwaarts te kunnen uitbreiden na de val van de Muur.
De link met Wilders ontgaat me volkomen, maar duidelijk is dat Ton Zwaan zeer anti-Servisch is, geholpen als hij wordt door zijn Kroatische collega Nevenka Tromp-Vrkic, die er bij het Joegoslavie-tribunaal dubieuze praktijken op na hield. Beiden werkzaam aan de UvA, beiden bezig met politiek, niet met wetenschap. Schande dat Zembla zo’n uitzending maakt. Maar ach, van Kees Driehuis en de VARA hoef je niet beter te verwachten. Zo is bekend dat ten tijde van de NAVO-agressie op Joegoslavie in 1999 (en ook daarna nog) de Albanese vlag op de redactie van NOVA hing. Smakeloos.
Even los van alle strategische overwegingen in het tweede deel van dit artikel (en daar kun je nog aan toevoegen: wie kijkt er nou eigenlijk helemaal naar Zembla, wat was nou precies de doelgroep, eigen parochie of Wilders-adepte, en wat is het effect op die groep. Zie daarover ook NRC alhier: http://weblogs.nrc.nl/media/2010/04/27/zapkliklees-zembla-gooit-olie-op-smeulend-vuur/ )
Ik stel voor dat de schrijver Wikipedia over Godwin’s Wet er nog even op naslaat.
Zembla ‘pleegde’ geen Godwin. Zij pleegde hoogstens een Reductio ad Hitlerum (die niet effectief, karaktermoord, enz. etc. zou kunnen zijn). Godwin stelt slechts dat naarmate een online discussie vordert, er uiteindelijk een nazi-vergelijking komt. Nu wil ik dat nog wel algemeniseren van ‘online’ naar ‘in het publieke debat’. Dan is Zembla/Driehuis een stem in dat debat.
Afgeleide conclusie van Godwin’s Wet is dat het debat er mee doodgeslagen wordt.
Nu kun je stellen dat door nazi-vergelijkingen te maken Zembla het publieke debat verziekt heeft. Dat lijkt mij een te boude conclusie. Heeft Zembla dan misschien zichzelf gediskwalificeerd? Door in de interne ‘discussie in de documentaire’ (hoewel er niet echt sprake was van hoor en wederhoor) een vette voice-over door Machiel Machielse met discutabele algemeenhedente gooien? Door suggestieve filmbeelden toe te voegen? Dat lijkt mij wel.
Terug naar Wikipedia (ja, ik weet het, bronnen en zo, het is maar Wikipedia): “De memetische functie van de wet is niet een eind te maken aan discussies, maar om deelnemers aan een discussie bewuster te maken van de vraag of een vergelijking met de nazi’s of Hitler gepast is, of simpelweg een kwestie van te ver doorgevoerde retoriek.”
Kortom: Godwin is nuttig om mensen bewust te maken van retoriek. Je wordt echter niets wijzer van het roepen van “Godwin! Godwin!” op twitter, zodra er ook maar iets van een vergelijking met de nazi-tijd. En dit artikel is eigenlijk niet veel meer dan een uitwerking van de kreet ‘Godwin Mag Niet’.
Zembla deed namelijk niet aan 1-op-1 vergelijkingen. Zembla beargumenteerde in beginsel heel redelijk. Zembla onderbouwde zijn nazi-vergelijkingen, althans de expliciet in woord gemaakte daarvan, en toonde zich bewust van de mogelijk explosieve kracht ervan.
Pas daarna ging Zembla in de fout. Door suggestieve montage, ongefundeerde gevolgtrekkingen van de voice-over (‘als we met z’n allen onze toon matigen, stopt DUS de radicalisering’, ‘weinigen durven iets te zeggen over wilders’ (hallo Zembla, er loopt een rechtzaak!)) , door zelf te doen wat ze Wilders verwijten, namelijk selectief citeren (uit beeldmateriaal in het geval van Zembla). Kortom, door er een anti-fitna van te maken.
De combinatie van nazi-vergelijkingen en de pamflettischtische stijl was wat mij betreft verkeerd, niet een van beide op zich.
Laat Godwin alsjeblieft iets meer met rust, de beste man zijn meme wordt veel te algemeen en krachtig.
Beste @Doortje Messing, ik vind dat je een punt hebt. In mijn betoog pas ik wellicht een iets te algemeen gebruik van het begrip Godwin toe. Wat ik niet met je eens ben is dat de Nazi-vergelijking in Zembla ‘onderbouwd’ was. Ik blijf namelijk bij mijn stelling dat een dergelijke vergelijking per definitie mank gaat. Dat ik met betrekking daartoe voortaan misschien een ander begrip moet gebruiken, neem ik in overweging.
@J. Budimirovic Opvallende stelling. Ik moet overigens zeggen dat ik tijdens mijn colleges bij de man inderdaad die indruk kreeg. Om dit te verbinden aan één van zijn medewerkers, gaat mij wat ver. Ik kan dat niet beoordelen. Maar dat zijn verhaal eenzijdig was, staat mij levendig bij. Overigens was dat in die tijd in de volle breedte van de Westerse media het geval. En de lezers het maar voor zoete koek aannemen. De schapen, ach de schapen.
Mooi beargumenteerd stuk, in een voortgaande interessante discussie.
@Samir, ik wilde aangeven dat hij tegen Milosevic mocht getuigen (lees: zijn politieke afkeur mocht spuwen richting Milosevic en dat als wetenschap verkopen) en dat in die tijd een van de onderzoekers in het team van de aanklager in die zaak dezelfde persoon is (Nevenka Tromp-Vrkic, alias Nena Tromp) die nu op datzelfde Centrum voor Holocaust- en Genocidestudies van de UvA hoopt te promoveren op de ‘zaak-Milosevic’. Terwijl hij al dood was voordat zijn verdediging op gang kon komen. Maar goed, het gaat inderdaad te ver, zoals je zegt, om Zwaan’s standpunten te verbinden aan een persoon. Waarschijnlijk zijn het gewoon partners in crime.
negeren is beter dan jezelf te kijk zetten, toch samir
Lazer op @dercks. Met jou is toch geen serieus gesprek te voeren.
nee samir met mij wil je geen gesprek aangaan omdat je weet dat je onderuit gaat. Je reageert niet voor niets niet op mijn eerdere postings. Ach ja. linksmensen.
Nog maar een keer samir: Om te zeggen dat de pvv slecht is voor 80 % van haar kiezers is niet laakbaar. Dat zijn nog eens keiharde zembla feiten, nietwaar samir?
Roept u maar
Beste Samir,ik plaats bij deze een link naar mijn commentaar op jouw betoog,het is denk ik te omvangrijk om hier te plaatsen en aangezien een forumlid van ons forum mij attent maakte op jouw mening heb ik het daar geparkeerd,ik nodig je dan ook uit ernaar te kijken en er eventuell commentaar op te leveren.
http://forum.www.eenvandaag.nl/viewtopic.php?f=100273&t=122040&p=419995#p419995