Taboes zijn dingen die je niet hoort te zeggen. We horen de laatste jaren heel veel over taboes – dan heeft er weer iemand van wakker Nederland iets doms bij elkaar gezwateld, over de islam, over vreemdelingen of de linkse kerk, en dan wordt daarop gereageerd, al dan niet met argumenten, en dan heet het plots dat de domme zwatelaar een ‘taboe’ geraakt heeft. Taboe is de ideale stoplap voor een discussie die je inhoudelijk dreigt te verliezen: je gaat gewoon heel hard roepen dat de ander vindt dat je iets niet mag zeggen, en niemand heeft het nog over de inhoud. Het gaat dan alleen nog over de vermeende politieke correctheid en tunnelvisie van diegenen die het wagen iets tegen het gezwatel in te brengen. Hoe durven ze ook, hè. De fatsoensfascisten. De moralfags.
Toegegeven, tien jaar terug was dat wijzen op linkse taboes lang zo onzinnig nog niet. Ja, er waren dingen die je omwille van de politieke correctheid niet zomaar kon zeggen, en ja, het was zinnig, doch niet per se prettig, dat er mensen opstonden die dat aan de kaak stelden. Ze gaven daarmee stem aan velen. Inmiddels zijn we een decennium verder en zijn de oude taboes simpelweg vervangen door nieuwe taboes. Ze zijn tegenwoordig alleen niet links meer, maar rechts.
Provinciaal rechts heeft met veel bombarie de kosmopolitische hegemonie van ‘links’ doorbroken en deelt nu de luid roepend de bekrompen lakens uit. Het is een te heet gewassen wereldbeeld dat evenveel onwrikbare waarheden en taboes telt als het wereldbeeld waartegen men ooit ageerde, alleen is alles nu omgekeerd: de multiculturele samenleving is niet goed, maar slecht, en cultuurrelativisme is niet nastrevenswaardig, maar verwerpelijk. Denkt u maar even na over uw reactie op het lezen van de titel van dit stuk.
Stropoppen galore
Het probleem is alleen dat doorgeschoten rechts een visie op cultuurrelativisme en de multiculturele samenleving verwerpt die op links bij lange na niet door iedereen gedeeld wordt. Het is een klassiek stropop-verhaal: je vervormt het verhaal van je tegenstander zodanig dat het een bizarre, onhoudbare visie op de werkelijkheid lijkt, en vervolgens schiet je die met argumenten aan flarden. Zo wordt ‘cultuurrelativisme’ door de wakkeren immer gedefinieerd als ‘alle culturen zijn gelijkwaardig’.
Weinigen op links delen die definitie, al is het alleen maar omdat zij in lijnrechte tegenspraak is met de universele verklaring van de rechten van de mens die juist door de progressieven in vrijwel alles als leidraad wordt gehanteerd. Je kan niet tegelijkertijd vinden dat alle culturen gelijkwaardig zijn en dat er universele rechten zijn die voor iedereen zouden moeten gelden. Als je tegelijkertijd de rechten van de mens omarmt en het cultuurrelativisme een warm hart toedraagt, zie je dat laatste dus blijkbaar als iets anders – en dat is voor velen ook zo.
Cultuurrelativisme is in de grond niets meer dan dat je je realiseert dat het verrekte lastig is volledig objectief over andere culturen te oordelen omdat je in je zicht op het andere sterk beïnvloed wordt door je eigen cultureel ingebakken waarden en normen. Een impliciete oproep tot bescheidenheid en terughoudendheid, maar beslist geen oproep tot nihilisme.
Provincialisme of nihilisme?
De discussie over cultuurrelativisme wordt onder antropologen al een eeuw gevoerd, en wat we in het maatschappelijke debat terugzien is niet meer dan een slap aftreksel van wat er door specialisten gezegd wordt. In feite is wat de beroemde antropoloog Clifford Geertz in 1984 reeds zei over de hele discussie nog steeds waar:
De – zo genoemde – relativisten willen dat we ons druk maken over ‘provincialisme’ – het gevaar dat onze waarnemingen afgestompt worden, ons intellect wordt tegen gehouden en onze sympathie vernauwd wordt door de overgeleerde en overgewaardeerde aannames van onze eigen maatschappij. De – zelfverklaarde – anti-relativisten willen dat we ons druk maken, en druk maken, en druk maken, alsof ons bestaan ervan afhangt, over een soort spirituele chaos, een warmtedood van het denkvermogen, waarin alles zo significant, en dus net zo betekenisloos is, als al het andere. Anything goes.
Geertz voegde daar nog aan toe dat hij het risico bij de anti-relativisten op ‘provincialisme’ veel hoger inschatte dan het risico bij de relativisten op nihilisme. Ik denk dat hij daarin gelijk heeft. Cultuurrelativisme sluit niet uit dat je de westerse cultuur beter vindt dan alle anderen, maar dwingt je wel om dat te doen op basis van een kritische vergelijking en in het volle besef van je eigen mogelijke kortzichtigheid.
Absolutisme of relativisme?
Met cultuurrelativisme is dus helemaal niets mis, al was het alleen maar omdat de enige andere optie – cultuurabsolutisme – is dat ieder zijn eigen cultuur kritiekloos als normaal aanneemt. Dat is in een kosmopolitische wereld waar culturen zo dicht bij elkaar leven simpelweg geen optie. Cultuurrelativisme is geen vaag ideologisch beladen standpuntje waar je voor of tegen kan zijn, het is de smeerolie van een wereld waarin afstanden niet meer bestaan.
Absolutisme, niet relativisme is de grote vijand van onze westerse maatschappij, en waar cultuurabsolutisme in extremis toe kan leiden weet men in New York, Madrid, Londen, Oslo en Toulouse inmiddels maar al te goed. Breivik en Atta zijn twee zijden van dezelfde munt. Dat iemand als Theodor Holman dergelijk absolutistisch gedachtegoed in wezen deelt is een vrije keuze die je gelukkig in Nederland kan en mag maken. Maar het is wel een heel onverstandige en behoorlijk wereldvreemde keuze.
Mag ik deze column gebruiken als disclaimer/twitterbio/behang en standaard tirade tegen elke sukkel aan de bar die mij probeert uit te leggen waarom ik iets anders vind dan wat ik zeg?
Mooi stuk.
Toeval?
http://jacobjanvoerman.wordpress.com/2012/03/23/en-nu-uit-met-dat-geroep-op-internet/
Geheel eens. Maar ja, nuance en zo he. Dat valt niet zo goed bij (dom)rechts. Laat staan een “impliciete oproep tot bescheidenheid en terughoudendheid”.
[ongenuanceerde reactie binnen 3,2,1…]
Bravo, goed geschreven!
Een erg goed boek over cultuurrelativisme is overigens Sjoerd de Jong, Een wereld van verschil
http://passagenproject.com/blog/2009/11/07/over-cultuurrelativisme-sjoerd-de-jong-een-wereld-van-verschil/
@Miko ik sta aan je kant waar het ’t verzet tegen lulkoek over ‘moralfags’ betreft, maar om nou het cultuurrelativisme weer van stal te halen… Dominant element in dat gedachtegoed blijft immers dat er geen (objectieve) toetsstenen zijn op basis waarvan je sommige culturele praktijken (het slaan en besnijden van vrouwen bijvoorbeeld) kunnen worden afgewezen. Als je immers alleen als deelgenoot van een cultuur kunt oordelen over de daarin heersende normen, dan zou kritiek van de Christelijke Italiaan op de Atheistische Rus immers per definitie aan dovemansoren zijn gericht — zij hebben, volgens het cultuurrelativisme, geen gemeenschappelijke basis waardoor zij die dialoog kunnen voeren.
Is dat echt zo? Ik ben relativist genoeg om aan mezelf te twijfelen, en humanist genoeg om geen mensen dood te maken omwille van mijn eigen opvattingen. Ik denk dat je er verkeerd aan doet om hier een bijna manicheistische tegenstelling tussen cultuurabsolutisme en cultuurrelativisme te schetsen; er is meer tussen hemel en aarde.
Laatst zag ik Joost Zwagerman in een aflevering van DWDD. Hij zat er op een bepaald moment verloren bij op de achtergrond. In mijn beleving wekte hij de indruk, dat hij de aansluiting had verloren op het thema, nadat hij – aldus huisdichter Nico Dijkshoorn – op zijn onnavolgbare wijze minuten had vol gekletst over ‘Stilte’ in de Kunst.
Middelpunt van het thema was Ali B. De rapper die graag zijn eigen stem hoort. Vol enthousiasme sprak hij honderduit over het concert in Paradiso. Daarin traden duo’s op zoals Willeke Alberti met Kleine Viezerik en Bonnie St. Claire met een andere jonge artiest in de lichte muziek.
Vol bewondering sprak Ali over het vakmanschap en de passie waarmee de oudgedienden zoals Armand het dak van de Paradiso eraf speelden. In de zaal genoten rijp en groen, rijk en arm, alloch~ en autochtoon met volle teugen, volgens de tafelgenoten van Matthijs van Nieuwkerk.
In een beeld gevangen zag ik een onstuitbare vooruitgangsdrift lijdzaam gadegeslagen door elitaire behoudzucht. De jonge garde multi-culti lichte muzikanten omarmt de oude rotten van het Nederlandse repertoire. Daaruit bloeit een energieke versmelting voort van muziekgenres en generaties.
Daar doet de cultuur-absolutist mij aan denken. Een onbuigzame conservatief tijdens sterk veranderende tijden.
@Thijs
dan lees je echt mijn definitie van cultuurrelativisme niet goed.
Gelijkwaardigheid is sowieso een lastig begrip als de toetssteen van de waarde ontbreekt. Als je als leidraad de universele verklaring van de rechten van de mens neemt, zijn alle culturen beslist niet gelijkwaardig, omdat bepaalde ‘cultuurpraktijken’ die rechten niet respecteren. Bescheidenheid en terughoudendheid lijken me niet verstandig als je bijvoorbeeld de rechten van de mens mondiaal wilt handhaven. Het voordeel van bescheidenheid en terughoudendheid is natuurlijk dat je de boel bij elkaar houdt en niemand voor het hoofd stoot, maar je gaat het conflict uit de weg. Dat conflict is nodig om zo’n universele verklaring cultureel te implementeren. Je kan je heel bescheiden opstellen over bijvoorbeeld het gedwongen huwelijk, en hand in eigen boezem steken dat je de dingen niet snapt want bekijkt vanuit eigen cultuurwaarden, maar daarmee komen de universele rechten van de mens geen stap dichterbij en blijven ze een leuk ideetje op papier.
Ik geloof overigens niet dat jouw definitie van cultuurrelativisme breed gedragen wordt. Zoals jij het definieert is er inderdaad niets mis met cultuurrelativisme, maar ik kan me niet onttrekken aan het idee dat voor velen cultuurrelativisme wel wordt ingevuld als: alle culturen zijn gelijkwaardig. In die zin is jouw definitie een omgekeerde stropop: makkelijk te verdedigen want onschadelijk gemaakt.
@Joep @9 Maar hoe kan het dan dat al die multiculti cultuurrelativisten van GroenLinks en de PvdA in hun vrije tijd brieven schrijven voor Amnesty International om dictaturen en regimes op te roepen de universele rechten van de mens te accepteren?
In de progressief-linkse milieus waar ik vandaan kom en in heb verkeerd is voor zover ik weet mijn ‘zwakke’ definitie van cultuurrelativisme vrij algemeen geaccepteerd en gaat zij hand in hand met een sterk geloof in de universele rechten van de mens, en een vrij grote zorg om vrouwen- en homo-rechten in niet-westerse landen.
Volgens mij moet je dat andere – ‘alle culturen zijn gelijkwaardig’ – cultuurnihilisme noemen.
Dat is precies het probleem met GL en PvdA: ik geloof dat ze op hun manier betrokken zijn bij mensenrechten, maar heel selectief. Je hoort Wilders cultuurpraktijken afwijzen waarbij mensenrechten in het geding zijn, maar GL en PvdA niet of nauwelijks; dat komt electoraal niet zo goed uit. Ze zijn zo inconsequent als de pest.
Hmm, 90% vam dit stuk is een uitleg van of definitie over wat cultuur-relativisme is. Kan je het moeilijk mee oneens zijn.
Maar dan: de laatste alinea.
Daar worden in één keer grote associatieve sprongen gemaakt om ook maar Holman als absolutist weg te zetten en vervolgens deze stroman af te schieten. Door Holman aldus als onverstandig te definieren hoeft er dan tenminste niet verder inhoudelijk op hem in gegaan te worden en kan er rustig verder worden geslapen.
Holman (en Breivik) zijn gekant tegen de islam en tegen de Frankfurter Schule. Zijn de islam en de Frankfurter Schule al niet synoniem voor cultuur (maar daar hooguit een onderdeel van), kritiek op beide kan al he-le-maal niet als cultuur beschouwd worden.
Kritiek is precies dat, kritiek.
Door deze kritiek nu middels een soort van retorische truk (nl de inleiding over cultuurrelativisme) als verwerpelijk provincialisme voor te doen, schiet Miko dus weer in de oud-linkse reflex. Ik zal in deze maar uitgaan van Hanlon’s Razor* en hem niet van kwaadaardigheid betichten.
*Hanlon’s Razor: Never attribute to malice what is adequately explained by stupidity.
Het is natuurlijk heel veilig om in het algemeen bijvoorbeeld geweld tegen vrouwen af te wijzen, maar erkennen dat geweld tegen vrouwen door bepaalde culturen wordt gefaciliteerd is a) misschien wel een begin van de oplossing van het probleem b) niet sympathiek want rechts en slecht, misschien zelfs ‘fascistisch’, in hun ogen dan.
@12 maar het is wel het omarmen van een absolutistisch waardenpatroon.
@13 Ik denk dus dat dat beeld van ambiguïteit totaal niet klopt. Misschien bij naïevelingen die er niet over nadenken, en misschien dat het tien jaar terug iets anders was, maar ik heb in mijn omgeving nooit ook maar enig vergoeilijkend gezwets gehoord over geweld tegen vrouwen en/of homo’s. Laat staan over kannibalisme of iets dergelijks.
Dat hele beeld van linkse bloemetjes- liefde- en halelujah-multikul is vooral een verzinsel van hen die van multiculturele samenleving noch cultuurrelativisme iets moeten hebben. Stropop.
@12 maar het is wel het omarmen van een absolutistisch waardenpatroon.
Wat precies bedoel je daarmee? Zoiets als de universele rechten van de mens?
En verder: Bereid zijn om over de horizon te kijken en buiten je eigen kader te denken, hoeven natuurlijk niet altijd en overal te leiden tot bescheidenheid en terughoudendheid.
Bescheidenheid en terughoudendheid: wellicht een treetje lager dan “respect” en “tolerantie”, maar zeker niet automatisch een deugd.
Eigenlijk is het gewoon de makkelijke weg: bescheidenheid en terughoudendheid.
Is meestal gewoon luiheid en onverschilligheid.
Gewoon accepteren en niet bij de moslimse buren ter sprake brengen dat hun dochtertje van 7 dat vroeger nog met je zoontje mocht spelen nu een hoofddoekje moet dragen en op de zondag-madrassa de koran uit d’r hoofdje moet leren.
Kan allemaal hoor, maar zeg dan gewoon dat het welzijn van je buurmeisje je onverschillig laat en dat je wel wat beters te doen hebt dan ingewikkeld die buren proberen te overtuigen dat voor volwaardig meedraaien in deze moderne samenleving seksisme en indoctrinatie niet de aangewezen weg zijn.
Het dan terughoudendheid en bescheidenheid noemen is alleen maar een walgelijke manier om je zelf een beter (moreel) mens te blijven voelen. Een linkse stoplap en een verwerpelijke gotspe.
Wat gek nou toch.
Ten tijde van de, toen nog prille, steeds verder groeiende islamisering in NL, (of het Westen, zo u wilt) verschenen er al loftuitende stukjes over het cultuur-relativisme, in VrijNederland, van die GL-er, what’s his name, Dick Snel, of Spelt, of zoiets.
Tientallen jaren abonnée geweest van dat blad, dat graag propageerde dat je beter van God Los kon zijn, als protest tegen “provinciale-kleinburgerlijkheid” etc , u kent dat wel.
Kon ik mij helemaal in vinden.
Breekt dat cultuur-relativisme-virus daar uit.
Voordat ’t te laat was lustte ik die Nieuwe Orde van VN niet meer.
Abonnement opgezegd, geen moment spijt van gehad.
“Cultuur-relativisme” klinkt allemaal mooi en aardig, maar is in feite niets anders dan “Cultuur-absolutisme”.
Zie graag gebruikte terminologie als “Dom-Rechts”, “Xenofoob”, “Islamofoob” etc., u kent dat wel.
Gebezigd door provinciaaltjes die nooit van hun leven hadden durven dromen dat ze in ’t Amsterdam van mijn jeugd hadden mogen opgroeien.
@6Laatst zag ik Joost Zwagerman in een aflevering van DWDD. Hij zat er op een bepaald moment verloren bij op de achtergrond.
Tja, als je eerst Nico Dijkshoorn aan moet horen en daarna Ali B. die vertelt over een concert met Willeke Alberti, Kleine Viezerik en Bonnie St. Claire, dan valt het me nog mee als ie er alleen maar verloren bij zit. Ik zou me met ontzetting afgewend hebben.
Anyways, om dat nou als bewijs te zien dat Joost Zwagerman een conservatieve cultuur-absolutist is? Vind je dat zelf ook niet een wat povere en lachwekkende argumentatie?
Het Absolutisme heeft in West-Europa in de 19e eeuw het onderspit gedolven tegen de Democratie. Democratie is per definitie relativisme. Elke poging het absolutisme, en zijn schijngestalte: het fundamentalisme, weer in te voeren is per definitie anti-democratisch. Dat geldt niet alleen voor religieus absolutisme/fundamentalisme maar ook voor marktfundamentalisme: zie de ontwikkelingen als gevolg van de Eurocrisis.
“Een volk dat voor korannen zwicht zal meer dan lijf en goed verliezen, dan dooft het licht…”
Maar vertel dat maar eens aan luchtfietsende “Kosmopolieten”.
Dat door Miko Flohr aangehaalde “Universele Rechten Van De Mens”, klinkt goed.
Maar moet ik, in het kader van het cultuur-relativisme “De Islamitische Universele Rechten Van De Mens” als te respecteren alternatief aanvaarden?
Ik zou wel volkomen van de pot gerukt zijn als ik dat deed.
@16
hear, hear!
@16 N. Cultuurrelativisme betekent niet ‘kritiekloos en zwijgend accepteren dat andere mensen andere waarden hebben’. Dat is cultuurnihilisme. IK zou het niet accepteren in ieder geval. In mijn buurt. Wel zou ik me eerst eens kritisch afvragen wat van mijn ergernis bij mijn eigen culturele patroontje ligt en wat ik als daaraan overstijgend ervaar. Dat is wat voor mij cultuurrelativisme is. Een kritische houding die niet slechts de cultuur van anderen betreft, maar ook je eigen uitgangspunten, perspectieven en waarden en normen. Meer niet.
Hmm. Ik dacht altijd dat ik een cultuurrelativist was, maar blijkbaar ben ik een cultuurnihilist. Het zal wel komen omdat ik als sterrenkundige ben opgevoed. En werkelijk, kosmisch gezien is de gehele mensheid, en dus het gesteggel over welke cultuur ‘beter’ is dan de andere, oneindig onbeduidend.
Kijk, cultuur is natuurlijk gewoon een verzinsel, een aan het menselijk brein ontsproten product. Cultuur is subjectief, en elke waardering ervan dus ook. Je kan geen enkele objectieve maatstaf bedenken waarmee je zou kunnen beoordelen welke van twee culturen ‘beter’ is dan de andere.
Veel mensen lijken dat een probleem te vinden. Volgens mij is het eerder een paradox. Dat je geen objectief onderscheidingscriterium erkent, wil niet zeggen dat je geen persoonlijke voorkeur kan hebben. Zolang je je er maar rekenschap van geeft dat die keuze ook volledig subjectief is. Ik hoef geen zogenaamde objectiviteit aan te roepen om te bedenken dat ik de universele rechten van de mens prettiger vindt dan de sharia. In tegendeel, ik wil mij inzetten voor die universele rechten in de volle wetenschap dat ze geenszins universeel zijn, maar slechts mijn persoonlijke voorkeur. Dat vergt natuurlijk wel dat je je over de nihilistische afgrond heentilt, maar het is óf dat, óf depressie, vermoed ik.
Ik ben het dus ook fundamenteel oneens met de auteur dat cultuurnihilisme (wat ik overigens een prima term vind) betekent dat men elke cultuur ‘gelijkwaardig’ acht. Dat lijkt me een schijnprobleem. Een daadwerkelijke cultuurnihilist meent volgens mij dat een cultuur überhaupt geen waarde heeft, laat staan dat je zou kunnen beoordelen of de ene cultuur in waarde gelijk is aan de andere. Immers, hoe zou men een cultuur op waarde moeten schatten?
“Wel zou ik me eerst eens kritisch afvragen wat van mijn ergernis bij mijn eigen culturele patroontje ligt en wat ik als daaraan overstijgend ervaar. Dat is wat voor mij cultuurrelativisme is “.
“Paarse Broeken” is d’r niks bij.
@ Jelle Als democraat = cultuurrelativist (zie 19) kun je best – en graag zelfs – tegen de ‘islamisering’ zijn, want die is het tegendeel van democratie. Een Nederlandse, of ‘democratische’ islam zal, zoals Nauman Janjua vandaag in de Volkskrant schrijft (http://www.volkskrant.nl/vk/nl/3184/opinie/article/detail/3230016/2012/03/23/Moslims-kijk-nou-eens-in-de-spiegel.dhtml), moeten stoppen met 1. anti-(Joods)semitisme (Arabieren zijn ook semieten), met 2. homofobie, en met 3. het gehoorzamen aan de ‘intellectuele dictatuur’ van de imams.
@Frank
Dat is me te gemakkelijk en te nihilistisch, want in feite zeg je daarmee ‘anything goes’.
Cultuur is niet een ‘verzinsel’ want een ‘verzinsel’ is iets dat je actief bedenkt. Het is niet aan het menselijk brein ontsproten want het bestaat niet in één brein. Cultuur ontstaat organisch, uit een samenspel van acties, reacties, conflicten, oplossingen, belangen, wensen, fouten, toeval, en wat dies meer zij. Cultuur bestaat en reproduceert zich in interacties tussen mensen. Het is niet subjectief of objectief, maar intersubjectief.
Het cruciale punt zit ‘m wat mij betreft hier: als je zegt dat het allemaal subjectief is en er geen objectieve waarheid bestaat, wat heeft het dan voor zin om over die (ethische) waarheid te soebatten. Waarom zou je dan niet gewoon ieder z’n gang laten gaan? Extreem relativisme leidt inderdaad tot een soort nihilisme, daarin hebben de critici vind ik wel gelijk.
Als ik zeg dat cultuur ‘intersubjectief’ is bedoel ik dus dat wat als goed en fout wordt ervaren, en wat kan en niet kan niet zozeer in de eye of the beholder is, maar het resultaat van interactie tussen mensen. Onderhandelde ruimte. Wat dat betreft lijkt cultuur erg op taal. Taal is ook niet objectief (want dan zou iedereen zich hetzelfde uitdrukken), maar ook niet subjectief (want dan zou iedereen maar wat doen en zou niemand elkaar meer begrijpen), maar onderhandelde ruimte.
Als democratie=cultuurrelativisme wordt geopperd zou ik respect moeten opbrengen voor Hitler’s autobahnen? Of Mussolini’s treintjes die op tijd reden?
Nou neuh, dank u wel.
Zo’n positivo ben ik niet.
En ik zit ook niet te wachten op ’n “Nederlandse” of “democratische” islam.
Islam is islam.
De Turkse baas Erdogan heeft dat al duidelijk genoeg gezegd.
En Tofik Dibi, tijdens z’n confrontatie met die haat-sjeik in De Balie, kon niet anders dan dat beamen.
Ik begrijp dat wel.
Die vrees.
Die onderwerping.
Het is alleen wat vervelend dat die vrees, die onderwerping in NL is toegelaten.
Met de Vreeze Gods waren wij al redelijk klaar, toch?
Moeten we dan dat hele geseik weer overdoen?
Dit keer met gelovigen in het islamitische en het cultuur-relativisme?
Kennelijk.
Ik ben d’r klaar voor.
En ook wel mee.
@Miko:
Het verschil zit hem er volgens mij vooral in, dat jij de ‘anything goes’ instelling problematisch vindt, en ik niet.
Even afgezien van de terminologie, wilde ik met ‘verzinsel’ enkel aangeven dat cultuur een sociaal construct is. Dus inderdaad zoals je zegt een door interactie (en traditie, niet te vergeten) ontstaan gegeven. En vanuit die interactie ontstaat dus ook een genormaliseerde ethiek/moraal. Daarom vinden wij slavernij nu verwerpelijk, en onze voorouders niet.
Maar mijn punt is, dat er geen enkele objectieve maatstaf te bedenken is, waarom slavernij verwerpelijk zou zijn. Er zijn geen extra-culturele (als in, buiten de cultuur om bestaande) criteria of principes die je daarvoor zou kunnen inzetten. Tenminste, niet als je zoals ik atheist bent. Als gelovige kan je immers altijd nog de metafysica erbij slepen.
En zodoende komen we inderdaad aan bij wat ik de ‘nihilistische afgrond’ pleeg te noemen. Die trouwens dieper is dan alleen het probleem dat je objectieve keuze voor een ethisch systeem kan maken. Immers, niet alleen cultuur is zonder waarde, het leven zelf is, in zijn uiterste consequentie, zonder waarde. Die gedachte kan behoorlijk zwaar drukken, vandaar dat ik in mijn eerdere post al aangaf dat één van de gevolgen van vergevorderd nihilisme dan ook wel eens depressie zou kunnen zijn.
De oplossing van het probleem (ik noem het eerder een paradox), is dat je als mens erop bent aangewezen een volledig subjectieve zingeving aan je bestaan te geven, wat meestal ook een volledig subjectieve keuze voor een bepaald waardensysteem inhoudt. Die subjectiviteit mag je, wat mij betreft, nooit uit het oog verliezen. Ik kies mijn ethisch systeem, omdat ik mij daar subjectief het meest toe aangetrokken voel. Dat houdt helemaal niet automatisch in, dat ik mijn ethische systeem niet naar anderen wil exporteren. Dat mijn ethiek niet objectief beter is dan die van een moslim, wil niet zeggen dat ik niet subjectief kan vinden dat de wereld beter zou zijn als we de boerka zouden afschaffen.
Nihilisme kan er dus toe leiden, dat je het ethisch debat uit de weg gaat, maar dat is volgens mij niet noodzakelijk. Je enige ‘handicap’ is alleen dat je je er constant van bewust moet blijven, dat je in dat debat op geen enkel objectief argument kan verlaten. Je voordeel is, dat je je ook niet door zogenaamd-objectieve argumenten van anderen voor hún systeem hoeft te laten imponeren.
Dus ja, ‘anything goes’. Tenzij jij op een overtuigende, op extra-culturele gronden gebaseerde wijze kan aantonen dat bijv. een democratie ‘beter’ is dan een absolute monarchie. Of dat de individuele vrijheid ‘beter’ is dan slavernij. Maar voorlopig zie ik niet, hoe je een dergelijk argument zou kunnen maken zonder niet ergens te moeten terugvallen op een geheel subjectief waardensysteem.
Maargoed, dat verhindert nog steeds niet de subjectieve keuze voor een waardensysteem. Voor democratie in plaats van tirannie, voor vrijheid in plaats van slavernij. We moeten alleen niet pretenderen dat onze samenleving beter is, alleen omdat wij op deze plaats en tijd, en in deze cultuur leven. Wie weet bijvoorbeeld, hoe men over 4.000 jaar op deze tijd terugkijkt, op alles wat wij nu vanzelfsprekend, normaal en ‘juist’ achten. Wellicht net zoals wij nu terugkijken op de verwerpelijke praktijken van een stel nare Batavieren, of tirannieke Romeinen.
Wie weet.
> Provinciaal rechts heeft met veel bombarie de kosmopolitische hegemonie van ‘links’ doorbroken en deelt nu de luid roepend de bekrompen lakens uit.
Tja.
We zijn het er in ieder geval over eens dat het elitekletsje van dit soort linkschmenschen langzamerhand ontmaskerd is als leugenachtig geklep.
Nu de rest nog.
@Miko, 7: Mja, of jij definieert cultuurrelativisme niet goed. Ik kan ook wel zeggen dat het liberalisme eigenlijk betekent dat je op alle inkomens boven de 100.000 euro een belasting van 95% heft om zo de gelijkheid van kansen te garanderen, maar in m’n eentje is het echt niet mogelijk om een wetenschappelijk debat van enkele decennia zomaar aan de kant te schuiven.
@18 N
In tegendeel. Zijn verwarde haar zag er pover uit. Een leesbril op de punt van zijn neus. Hij deed mij denken aan de erudiete intelueel. Bekijk eens een recente foto van wijlen Anil Ramdas. Een soortgelijke nonchalante belezen ‘look’. Sober, pover, alles voor de Kunst en Wetenschap.
Praten over het werk van een terecht gelauwerde oude grootheid als Rothko is even grote prestatie als de schoonheid van een mooie vrouw bezingen. Een open deur. Schot voor open doel. Geen Kunst. Eerder een pover kunstje.
Nico Dijkshoorn, Ali B, Willeke Alberti samen met Kleine Viezerik belichamen de dynamiek van het heden. De voortstuwende energie naar morgen. Joost leek de man van gisteren. Er is niks mis met conservatisme. Het goede mag behouden blijven. Het wordt tragisch wanneer behoudzucht leidt naar nostalgie, verstarring, geleuter over plat getreden paden.
Dan vrees ik voor verschraling. Poverheid.
Hm,
Enthousiast doen over ’n “concert” van Ali B, Willeke Alberti, Bonnie st. Claire samen met Kleine Viezerik(nog nooit van gehoord, met uw welnemen)?
De belichaming van de dynamiek v/h heden noemen?
De voortstuwende energie naar morgen?
Een “concert” van een paar sherry-lurkende ouwe taarten met ’n paar op jonge leeftijd al uitgerangeerde “popi” artiesten ophemelen tot het walhalla v/h cultuur-relativisme?
Ik wil niet katten(nou dat doe je anders wèl), maar dat getuigt toch wel v/e zeer hoge tokkie-besmetting, qua reactie.
Was Hare Majesteit ook nog aanwezig bij dat Gala-Concert?
Ik verbaas me nergens meer over.
Er zijn trouwens nog veel extremere varianten van het cultuurrelativisme, zoals het tiersmondisme en het occidentalisme. De andere kant van de medaille is het provincialisme, waarbij het denken beperkt blijft tot een kleine ruimte, en de waarden en normen van die kleine ruimte als absoluut maatgevend en als referentiekader voor de rest van de wereld beschouwd worden. (De uitzondering zijn de VS en nog sterker China: dit zijn zulke enorme landen dat ze een eigen wereld vormen)
Volgens mij betekent Cultuur gewoon “de materiële en geestelijke levensstijl van een gemeenschap” waarbij beide elkaar beïnvloeden.
“Taal is ook niet objectief (want dan zou iedereen zich hetzelfde uitdrukken), maar ook niet subjectief (want dan zou iedereen maar wat doen en zou niemand elkaar meer begrijpen), maar onderhandelde ruimte.”
Er bestaat wel degelijk een objectieve taal: dat is de taal van het leger, of militaire taal. Een Bevel is namelijk altijd zo kort mogelijk geformuleerd om meerdere interpretaties uit te sluiten, is niet de consequentie van een discussie en niet onderhandelbaar en vraagt niet om feedback maar om een handeling.
@jelle
Je mist mijn punt.
Nu klink je als een ware snob. Te snoeven vanuit de hoogte neerkijkend over de smaak van het gewone Volk. Dat je bovendien stigmatiserend associeert met een hoge ‘Tokkie-besmetting’. Buitengewoon neerbuigend gesproken als een karikatuur van een elitaire valsemunter uit een ivoren toren aan de grachtengordel, jelle.
Mijn punt is, dat Joost de schijn opwekte van de vleesgeworden conservatief voor wie de onvermijdelijke veranderingen te snel gaan. Hij mist op zijn terrein de aansluiting met het heden. Er zijn contemporaine kunstenaars, die in het heden pareltjes produceren. De nieuwe Rothko’s van morgen. Die krenten in de pap kan hij er niet uitvissen.
Een gebrek aan visie? Een overvloed aan babbels. Over dertig jaar zit er een andere Joost in een programma het genie van de grootste kunstenaars van 2012 op te hemelen. De vermolmde cultuur-absolutist van de toekomst juicht dan gemakzuchtig achterhaald over de Kleine Viezerik van de Arte Povre anno nu.
Net zo clichématig als de leesbril op de neus-punt onder de verwarde haardos, die de eveneens verwarde brein omkapselt. De man van gisteren die aansluiting mist met het heden op weg naar morgen, jelle.
@jelle
P.S. Zag je gisteren Ajax tegen PSV? Je weet wel. Voetbal. Gewone volkssport.
Die mooie krul in de kruising door Ismaïl Aissati. Die mocro houd het zicht op de titel op de been in Amsterdam. Een leuke allochtoon in een multi-culti-team.