Ongeveer twee weken geleden was ik bij De Dood van Theo van Gogh, het toneelstuk dat Eddy Terstall schreef in opdracht van De Balie, om de opening van het nieuwe seizoen en de renovatie van de grote theaterzaal te vieren. In het stuk zien we Ayaan Hirsi Ali een toneelstuk regisseren. In het stuk hangt een naakte vrouw aan een groot houten kruis, met op haar lichaam alle vrouw-onvriendelijke bijbelteksten geprojecteerd die gevonden kunnen worden. De actrice die deze vrouwelijke Jezusfiguur zal spelen vindt dat geen probleem, maar vraagt aan Ayaan toch een geruststelling: “Het gaat toch niet om moslims hè?”
De moraal van het verhaal vertegenwoordigt een ongemakkelijke waarheid die in Nederland gemeengoed is. Kritiek op het christendom is sinds de jaren ’50 niet weg te denken uit het seculiere, en links-liberale repertoire. Niet onterecht. De emancipatie van vrouwen, homo’s en andersdenkenden heeft lange tijd geleden onder het juk van de christelijke leerstellingen. Maar diezelfde linksige en links-liberale partijen hebben in het huidige tijdsgewricht aanzienlijk meer moeite met kritiek op de islam. Xenofoob heet dat dan. Of racistisch. Of intolerant. Islamkritiek is namelijk iets voor populisten en bange witte mensen die het liefst achter de dijk zitten.
Het is op zijn minst laakbaar dat partijen die altijd vanzelfsprekend de kant kiezen van SGP-vrouwen als zij geen lid kunnen worden van die partij (en bovendien van de overheid eisen in die gevallen op te treden) lang niet thuis gaven en vaak nog steeds niet geven als het gaat om kritiek op de positie van de vrouw in de islam. In het geval van de boerka bijvoorbeeld. Vandaag besluit het Kabinet over de plannen voor een boerkaverbod, maar de erfgenamen van de emancipatoire bewegingen uit de tweede helft van de 20ste eeuw blijven vooralsnog angstig stil. D66 wil het ding het liefst ‘weg emanciperen’. Opgepoetst taalgebruik voor ‘die vrouwen zoeken het zelf maar uit’. Gek genoeg vindt D66 dat niet voldoende bij SGP-vrouwen. Die moeten lid zijn en voor die partij in het parlement verkozen kunnen worden. “Het kabinet kijkt een andere kant op als vrouwenrechten worden geschonden in plaats van deze rechten actief en effectief te verzekeren”, ronkt het persbericht dan. Maar waar blijft dezelfde principiële keuze voor de kabinetsplannen om een boerkaverbod in te stellen? Of is het in dat geval ‘alleen maar om te choqueren en te polariseren?’
Vrije kledingkeuze
Nee, de boerka moest maar niet verboden worden, zeggen sommige liberalen. Dat druist namelijk in tegen de vrije kledingkeuze. Een even sympathiek als naïef standpunt. In het geval van de boerka vervagen alle blind te vertrouwen no-brainers over vrije kledingkeuze en vrijheid van Godsdienst. De relatie tussen boerka en vrijheid is op zijn minst problematisch.
Wie zich dus in een complex debat blind staart op abstracties als Godsdienstvrijheid of de vrije kledingkeus om de boerka met rust te laten tekent onherroepelijk voor het politieke equivalent van schouders ophalen. Een keuze voor de religieuze vrijheid zal het genoemd worden, allicht. Maar wel een keuze voor de religieuze vrijheid van mannen, die het gebruiken om hun vrouw voor te schrijven zich voor de buitenwereld te verbergen. Alleen door een gaasje mag ze nog oogcontact maken, als het haar lukt. Het is de vrijheid van gedoogde onderdrukking.
Maar moeten hoofddoekjes dan soms ook verboden worden? Natuurlijk niet. Wat het fundamentele verschil is tussen de boerka en andere vormen van gezichtsbedekkende kleding is dat de boerka het laatste beetje menselijk contact afsluit met gaas. Het is een kledingstuk dat hun bestaansrecht ontkent. De ‘lichtere’ varianten hebben één onderscheid: ze sluiten intermenselijk contact niet vrijwel volledig uit. Dat maakt alle verschil.
Kiezen in vrijheid?
Ook moet worden erkend dat niet alle vrouwen in boerka echt worden onderdrukt. Natuurlijk. Sommige vrouwen kiezen er zelf voor. Anderen vinden dat witte mannen zich er überhaupt niet mee moeten bemoeien. Als vrouwen zich willen ontworstelen, dan regelen ze dat zelf wel. Misschien is dat zo, maar het klinkt tegelijkertijd als een hopeloos geromantiseerd Aletta Jacobs-ideaal. Deze kritiek verwijt bovendien mensen als Henri Marchant postuum zich te hebben ingezet voor het vrouwenkiesrecht. Het idee dat mannen zich hard maken voor de rechten van vrouwen is hopeloos betuttelend, nietwaar?
Maar wie zich verschuilt achter platitudes die toevallig het woord vrijheid in zich dragen maakt een karikatuur van het debat. Is er altijd sprake van vrije kledingkeuze? Is de vrijheid van Godsdienst belangrijker dan het recht om deel te nemen aan het maatschappelijk verkeer? Wat liberalen nooit mag overkomen is dat zij de apologeet worden van praktijken die de elementaire menselijke waardigheid en vrijheden ontkennen. Boerka’s zijn niet gemaakt als hooggesloten alternatief voor de bloemetjesjurk, boerka’s zijn ontworpen om vrouwen onder de duim te houden. Wie in een boerka zit heeft veelal niets te kiezen. Niet in alle gevallen misschien, maar vaak genoeg om een verbod te rechtvaardigen. Volgens de vrouwen in Afghanistan tenminste.
Want kledingstukken (en eigenlijk alle voorwerpen) zijn misschien in zichzelf niet slecht, maar kunnen dat door hun toepassing wel worden. Iets verbieden omdat het risico op misbruik te groot is gebeurt in Nederland bovendien veel en vaak. Zo mag je in Amsterdam niet met een koevoet over straat lopen, omdat men eenvoudigweg redeneert dat een koevoet zelf niet slecht is, maar dat het gebruik van een koevoet nogal vaak tot onwenselijke situaties leidt.
Critici die zo’n verbod een botte maatregel noemen die ook vrouwen treft die wel blij zijn met hun boerka hebben gelijk. Het zij zo. Als we ons in dit debat, waar harde cijfers ontbreken, moeten bedienen van aannames, dan kies ik voor de stelling dat de boerka een gevaar is voor de vrijheid en individualiteit van vrouwen. De macht van mannen mag niet langer verdedigd worden met een beroep op misvattingen over datzelfde, schitterende principe. Mannen die zelf geen stuiver over hebben voor de vrijheid van hun eigen vrouw zijn er te lang door beschermd.
Thijs Kleinpaste is D66-er en BKB-academicus maar vooral liberaal in hart en nieren. Deze column verscheen eerder op zijn eigen weblog
en zo….is het maar net Thijs….+1!
Misschien moeten we de mannen verbieden of een boete opleggen die van hun vrouwen vragen om een burka te dragen. Net zoals we aan de mannen van de SGP vragen om vrouwen toe te laten. Het zijn nog altijd de mannen die dit soort onzinnige ideeen hebben over vrouwen.
en niemand ziet of je met een koevoet loopt…
Ik zou zo graag eens weten wat de vrouwen, die in Nederland een burka dragen, zélf vinden van zo’n verbod.
Dus de vraag: wat willen deze vrouwen zelf? is een legitieme vraag die men zou moeten stellen, voordat ánderen, dan die vrouwen, voor hen gaan beslissen. Zelfbeschikkingsrecht, óók in het dragen van burka’s, is namelijk eveneens een liberaal uitgangspunt. Verboden zijn dat echter zelden.
Frappant dat er op de Dagelijkse Standaard een soortgelijk verhaal valt te lezen http://www.dagelijksestandaard.nl/2011/09/boerkaverbod-kan-prima-in-westerse-samenlevingen
Oeh eng. Mensen die bepalen wat vrijheid is.
@4 Ik zou zo graag eens weten wat de nudisten, die in Nederland een naakt willen lopen, zélf vinden van een naaktloopverbod.
Dus de vraag: wat willen deze mensen zelf? is een legitieme vraag die men zou moeten stellen, voordat ánderen, dan die hen, voor hen gaan beslissen. Zelfbeschikkingsrecht, óók in het dragen van geen kleren, is namelijk eveneens een liberaal uitgangspunt. Verboden zijn dat echter zelden.
…..kortom wat degenen zelf vinden is kennelijk niet altijd doorslaggevend
Ha Thijs,
Je redeneert iets te gemakkelijk wat mij betreft (hoewel je analyse van het meten met twee maten door veel mensen van onze partij als het gaat om de Islam en het Christendom zeker klopt). Wat mij betreft is er wel een verschil tussen de SGP waarvan we eisen dat ze vrouwen toelaten en een burka-verbod. De SGP is onderdeel van ons democratische proces, moet als volksvertegenwoordigende partij ook voor het hele volk toegankelijk zijn en krijgt bovendien subsidie voor haar rol in dat democratische proces. Als zodanig is het onacceptabel als er sprake is van discriminatie en als een Islamitische partij zich in Nederland verkiesbaar wil stellen moet ze wat mij betreft even goed vrouwen toelaten en aan alle standaarden voldoen die ook relevant zijn voor de SGP.
Een boerka-verbod gaat echter niet om een maatschappelijke of gesubsidieerde keuze, maar om een individuele en is essentie niet anders dan de keuze van een vrouw om niet met een te diep decolleté de deur uit te gaan als haar man (ongeacht geloof maar bijvoorbeeld uit jaloezie) dat niet wil.
Dat neemt niet weg dat de Burka een verwerpelijk symbool is, maar dat betekent niet dat een verbod zomaar gerechtvaardigd is. Daarnaast is er een ander probleem en dat is wat mij betreft veel erger. Als een vrouw nu al zo onderdrukt is dat ze gedwongen een burka draagt om geen direct contact met mannen op straat te hebben, dan is het erg naïef te denken dat een verbod bijdraagt aan haar emancipatie. Waarschijnlijker is dat deze vrouwen uberhaupt niet meer op straat (mogen) komen als het niet met burka kan, waardoor de onderdrukking en het sociaal isolement alleen versterkt worden. Dan kan het ideaal van een verbod noch zou nobel zijn, het resultaat is dat niet en is alleen contra-productief. Als je bovendien weet dat het over ongeveer 150 vrouwen gaat (niet bijzonder veel) is het de vraag of het probleem niet veel groter wordt gemaakt dan het is.
@Adriaan: Spijker. Kop.
Als half vrouwelijk Nederland nou met zo’n ding op zou lopen, zou ik best heel diep willen nadenken en afwegen of ik nou principieel voor of tegen een verbod op zo’n ding ben. Maar nu gaat het om 0,002% (150 op 7,5mln) van de vrouwelijke bevolking in NL. Dan kun je toch beter effe aan die vrouwen vragen waarom ze zo’n ding dragen ipv allerlei onzinnige wetten ervoor (nouja, er tegen) te bedenken.
Crosspost van Feestboek.
Twee dingen:
1) Terecht dat je anderen van naïviteit beticht, maar het is eveneens naïef dit vraagstuk te willen reduceren tot een pragmatische afweging. Je motivering is nogal gammel: gaat het je om de technische (on)mogelijkheden van een kledingstuk? Nee, het gaat om de onderdrukkende cultuur erachter waarvan dit een uitwas is – maar daarmee verdwijnt je onderscheid tussen burqa’s en hoofddoeken.
Je wil uiterlijke kenmerken van een cultuur verbieden omdat je de cultuur onwenselijk vindt, terwijl de uitwassen in kwestie (gezichtsbedekkende kleding) als losstaand fenomeen (zeg, nieuwe goth-subcultuur) nooit strafbaar zouden worden gesteld. Je bagatelliseert daarmee een maatregel die de rechtsstaat aantast door ‘m te camoufleren als een pragmatische afweging. Dat is misleidend en tendentieus.
Ook wordt er met het grootste gemak ruilhandel gespeeld met fundamentele vrijheden – als moslims er naar verwachting er per saldo maar op vooruit gaan, dan mag de individuele expressie van een minderheid wel opgeofferd aan de gehoopte bevordering van emancipatie van de meerderheid. Ja maar ho eens even, zo gaan we niet met fundamentele vrijheden om! Daar kun je met een paar bij elkaar geraapte argumenten (mensen met dergelijke bezwaren zijn naïeve Prinzipienreiters, er is geen slippery slope want hoofddoekjes zijn ‘fundamenteel’ anders dan burqa’s en als de vrijheid er per saldo op vooruit gaat is alles OK) niet omheen stappen.
2) Je kunt hun man niet beboeten, dus het komt erop neer dat je vrouwen beboet als ze uit eigen beweging een bepaald kledingstuk willen dragen. Hun argumenten neem je niet serieus, want ze zijn natuurlijk gehersenspoeld door hun onderdrukkende cultuur. Je ontneemt hen daarmee niet alleen de individuele vrijheid hoe zich te kleden, maar ontneemt hen de status van autonome burger. Hoe kun je ooit hopen hun vrijheid te vergroten door die weg te nemen?
Met die koevoet-analogie probeer je vast niet te zeggen dat alle boerka-dragers een bomgordel dragen, toch Thijs?
Ik vind wel dat avators met EIGEN PASFOTO’S verplicht zouden moeten worden voor commenters op DeJaap. Het laatste beetje intermenselijk contact gaat helemaal verloren zo.
@10: de reden dat ik boete bij de man wilde neerleggen (niet serieus overigens) is dat men beweert dat de vrouw onderdrukt wordt door de man, dus ik zeg leg de boete bij de oorzaak en niet bij het gevolg. In autonome keuzes geloof ik niet erg. Iedereen is een product van zijn omgeving. Iedereen wordt beinvloedt in zijn keuzes wat betreft uiterlijkheden en gedrag (rellen london, hooligans: de macht van de groep). Zinloos geweld wordt vaak uitgevoerd in groepen. men moet in de rechtbank bewijzen wie precies de dodelijke trap heeft uitgedeeld. Leuk bedacht maar als individue hadden ze het niet gedaan. Ik vind trouwens nog steeds dat mensen op hun individuele gedrag moeten straffen.
Wat Stronks zegt. In feite doet het er helemaal niet toe wat de praktische (of emancipatorische) bezwaren van de boerka zijn, zoals intermenselijk contact onmogelijk maken. Het gaat om een fundamentele vrijheid en die tast je aan met een verbod. Prima hoor. Mij hoor je niet over klagen. Alleen het is verre van liberaal. Then again: mensen verbieden met een bivakmuts op een bank binnen te wandelen is ook niet liberaal, en ook dat gebeurt. Ergo; we leven toch al niet in een liberaal land dus laten we de boerka gewoon verbieden.
De burka vrijwillig dragen is helemaal achterlijk. Als je dat wil kan je echt beter naar de zandbak verhuizen. Ik ben normaal niet van de verboden maar die reli onzin allemaal, net als dat besnijden, gelijk verbieden.
Eens met Joep. Je tast een vrijheid aan. Da’s soms nodig, maar kom er dan voor uit, in plaats van het te framen als een bevordering van iemands vrijheid.
Maar dan pas kunnen we beoordelen of het een noodzakelijke inperking is – want we perken vrijheden alleen in als dat nodig is. Dan kun je het verbieden als de maatschappij er last van heeft (zoals bij bankovervallen of naaktloperij), maar dat is hier niet het geval. Of misschien wel, maar benoem dat dan: als andere mensen het aanstootgevend vinden, kan het worden verboden. Of wanneer het in bepaalde situaties de openbare orde of het maatschappelijk verkeer hindert. Zoals een verbod op het dragen van een koevoet kan worden opgenomen in de APV. Allemaal prima, kunnen we het over hebben, maar begin dan met de vaststelling en motivering van hetgeen onwenselijk is. Maar daar gaat het kennelijk niet om.
Waar gaat het wel om? Als het niet bedreigend voor de openbare orde wordt beschouwd en de vrouw zelf het uit vrije wil zegt te doen, verklaar dan even heel precies: op welke gronden wil je aanvoeren dat de burqa onwenselijk is?
Wanneer je vervolgens het zegt te doen omwille van de vrijheid van deze mensen, omdat zij kennelijk onderdrukt worden, ontneem je hen het weinige aan vrije wil dat ze nog zouden hebben. Dat bezitten ze niet ten opzichte van hun man, maar dan ook niet meer ten opzichte van staat en maatschappij.
Omdat hun woord er niet toe doet, wordt de poort wel degelijk opengezet naar verbod op hoofddoekjes. Deze groep kan zich niet verweren in het publieke debat, want zij spreken (zo veronderstel je) niet uit vrije wil – ze zijn geïndoctrineerd door een cultuur van onderdrukking. De overheveling van hun zelfbeschikkingsrecht naar de staat berokkent hen misschien wel meer schade dan het verbod ooit zou kunnen voorkómen. En dat wordt ironisch genoeg gedaan onder het mom van vergroting van hun vrijheid.
De staat die tegen het individu zegt: het is beter voor jouw individuele vrijheid dat ik jouw verbied vrijwillig te kiezen om een bepaald kledingstuk te dragen, ik verbied jou iets voor je eigen bestwil, dat riekt naar fascisme. Da’s ook weer overdreven misschien, maar daar kunnen we het over hebben – als de argumentatie wordt aangescherpt.
Wat Adriaan @8 zegt.
En ondanks die kritiek die in debat natuurlijk wél geleverd mag worden en is gegeven, zoals ook t.a.v. orthodox en bevindelijk christenen, is er toch ook nooit een verbod gekomen op hoedjes, zwarte kousen, het niet mogen buitenspelen, sporten en fietsen op zondag, het niet mogen kopen bij de katholiek kruidenier ooit of het credo wel in de wereld maar niet van de wereld op grond waarvan je als heiden nooit echt contact kreeg? Nee, dat was lekker voor de integratie en de ontplooiing van het individu… What’s next? Een verbod op de leefregel voor sommige gelovigen om varkensvlees te eten?
Sterker nog, met dat burkaverbod begeeft de overheid zich op glad ijs. Doordat de wetgever formeel reageert op een informele en daarom (gelet op de keuzevrijheid van het individu) voor de wetgever irrelevante leefregel, houdt die formele reactie ook een ongewenste vorm van erkenning van die informele regel in. Het gaat de wetgever kortom niks an.
Tot slot dit.
De vrouwen die zo’n burka dragen willen om welke reden dan ook in de openbare ruimte geen contact met de buitenwereld.
Degenen die mordicus tegen de burka zijn wekken de stellige indruk dat zij de dragers er van dan wel de waarden die maken dat deze vrouwen een burka dragen verachten of ten enemale afwijzen. Ze laten niet na dat op agressieve, beledigende of laatdunkende manier te uiten. Dat maakt dat ook van die kant geen begin van wens tot contact is te bespeuren.
De conclusie is dan dat de burka op het punt van -geen contact- tegemoet komt aan de gevoelens van zowel voor- als felle tegenstanders van de burka. De legitimering van het burka verbod als zou
met dat verbod normaal op wederzijds respect gebaseerd respect ontstaat lijkt me (naast irrelevant voor de wetgever) dan ook onwaarachtig.
Een hond! Een hond belemmert mensen ook in hun vrijheid. Ze moeten elke keer weer dat ding uit laten… Dat ze dat zelf niet zien he? Dom Dom Dom.
Ik roep als echte Liberaal op tot een verbod der hond. Vrijheid soll sein.
In landen waar de Boerka wordt gedragen is er ook een politie die erop let of jij er niet onzedig bijloopt.
Het is een antiverkrachtingspreventie.
Vrijwillig?
Ja, als je niet dood wil of verkracht wil worden moet je deze aan.
De wetgever maakt zich onsterfelijk belachelijk door burka’s gelijk te stellen aan bivakmutsen en integraalhelmen. Een burka heeft dezelfde functie als een spandoek met ‘Islam will dominate the world’ of ‘Westerse vrouwen zijn hoeren’ of ‘Sharia voor Nederland’.
Het is ongelooflijk naïef om te verwachten dat moslima’s uit angst voor een boete geen burka zullen gaan dragen. Integendeel, de vijanden van de westerse samenleving hebben nu het perfecte wapen in handen om de confrontatie aan te gaan met de ongelovige honden. Ik voorspel een publicitaire triomf voor de islam!
Ik had het @16 dus al over glad ijs: http://www.nu.nl/politiek/2619040/pvv-vindt-verbod-boerka-belangrijker-dan-boete.html