De banaliteit van het kwaad. Het was de ondertitel van Hannah Arendts verslag van het Eichmann-proces in Jeruzalem, in 1961. Ze constateerde dat de oorlogsmidadiger eigenlijk een heel gewoon mannetje was. Arendt trapte blindelings in de val die Eichmann had opgezet. Dat het kwaad banaal is; dat het kwaad, wanneer het ongestraft zijn gang kan gaan, veel opportunistische meelopers trekt, dat wist iedereen toen allang. Het opmerkelijke was dat Arendt diezelfde eigenschap toekende aan de man die daar terecht stond. Een man die door iedereen beschouwd werd als de voornaamste ontwerper van de Holocaust. Eichmann ontkende dat – en Arendt geloofde hem. Ze werd erom verguisd, maar naderhand net zo hard geprezen. Ze had doorzien dat het kwaad in ieder van ons zit. In elke brave burger die zijn geweten uitschakelt. Arendt had het kwaad doorzien.
Geen dapper en diepzinnig denker
Het is een volstrekt onverdiende lof. De ondertitel (‘de banaliteit van het kwaad’) klinkt weliswaar diepzinnig, maar dat is ook alles. Arendt heeft in haar boek Eichmann in Jeruzalem niks te melden over ‘het kwaad’. Het boek is niet meer dan een verslag van wat zij daar zag. En daarbij heeft zij belangrijke procesdagen gemist. Haar verslag is dan ook volstrekt misleidend. Dat neemt niet weg dat Arendt in een nieuwe film van Margerete von Trotta op het schild getild wordt als dapper en diepzinnig denker.
Adolf Eichmann speelde het spel met verve, daar in Jeruzalem. Tijdens de oorlogsjaren was hij wel degelijk de spin in het web geweest van de Holocaust. Duizenden leden van de Wehrmacht, de SS en de SD waren op een of andere manier betrokken bij de Endlösung der Judenfrage, maar alleen Eichmann wist wat er over heel Europa gaande was.
Geen doorsnee-ambtenaar
Hij was niet alleen een van de bedenkers van de Endlösung, maar ook de grote organisator (met veel meer macht dan zijn eenvoudige rang deed vermoeden) en hij was ook vaak ter plekke om de jacht op de joden te coördineren.
Eichmann was allesbehalve een doorsnee-ambtenaar in oorlogstijd. Na de oorlog wist hij naar Argentinië te ontkomen, waar hij een van de voornaamste leden werd van de nazi-kolonie in dat land. In haar vorig jaar verschenen boek Eichmann in Argentinië geeft Bettina Stangneth een gedetailleerd beeld van zijn leven in ballingschap. Hij was het die de Duitsers aldaar (tot hun grote verbijstering) voorrekende dat er in totaal zes miljoen joden waren vermoord. Hij was maar al te bereid om zijn verhaal te doen, want hij was er heilig van overtuigd dat Duitsland de mensheid een grote dienst had bewezen.
Wiesenthal
Maar ondertussen maakten nazi-jager Simon Wiesenthal, de Israëlische geheime dienst Mossad en de Frankfurter officier van Justitie Fritz Bauer jacht op Eichmann. De Israëli’s plukten Eichmann in mei 1960 van de straat, en smokkelden hem Argentinië uit. Tien dagen later maakte de Israëlische president Ben-Goerion bekend dat de oorlogsmisdadiger in Jeruzalem terecht zou staan.
Daar, in Jeruzalem, deed Eichmann alsof hij in de oorlogsjaren alleen maar een ambtenaar was geweest. Iemand die gedwongen was de bevelen van zijn superieuren uit te voeren. Hij had gerekend, geregeld en rondgebeld. Verder niks. De rechters oordeelden anders.
Ihr denken veränderte die Welt
Maar Arendt, die maar een deel van het proces bijwoonde, trapte er in, en zorgde er zo voor dat Eichmanns leugens de status bereikten van een nieuwe interpretatie van de Holocaust. Alleen de hoogste nazi’s waren ideologisch gedreven, en écht schuldig. Direct daaronder zaten alleen maar ambtenaren die bevelen moesten uitvoeren, want anders…
In zijn beschouwing over de film Hannah Arendt – Ihr denken veränderte die Welt in de Volkskrant van 25 april noemt Olaf Tempelman Stangeths boek en haar harde conclusies (ze was overigens niet de eerste die Arendt terechtwees, zie bijvoorbeeld de Eichmann-biografie van David Cesarini uit 2004,) maar Tempelman concludeert vervolgens gemakzuchtig dat ‘de ware aard’ van Eichmann daarmee een halve eeuw later weer ‘voorwerp van controverse’ is. En vervolgt: ‘Wie Eichmann ook was, Arendt heeft de wereld attent gemaakt op het bestaan van vele ‘Eichmann-achtigen’, op het feit dat totalitaire regimes existeren bij de gratie van drommen mensen die hun ogen sluiten en verzuimen na te denken’.
Open deur
Dat komt erop neer dat Arendt een enorme open deur intrapte. Maar zo is het niet. Ze heeft met haar oppervlakkige boek (met die quasi-diepzinnige ondertitel) de geschiedschrijving van de Holocaust een kwade dienst bewezen. Het verschijnsel van de al dan niet gedwongen ‘meeloper’ was anno 1961 maar al te goed bekend.
Wat Arendt heeft gedaan, was vallen voor Eichmann, die meende dat hij zich achter datzelfde begrip kon verschuilen. Ze bevestigde daarmee de door vele ex-nazi’s zo graag verbreidde leugen dat alleen de echte nazitop écht schuldig was. Dat heeft niets te maken met intellectuele moed; dat is gewoon naïef.
Ik ben een groot liefhebber van dit boek en wat mij betreft is het een lange “nam tua res agitur, paries cum proximus ardet”. Een lange oproep om bij jezelf op zoek te gaan naar de Eichmann in ons zelf. Het is, zeker als je het plaatst in de volle breedte van haar oeuvre, een uitgebreid onderzoek naar welke menselijke waarden onze maatschappij hoog in het vaandel heeft staan en of de waarden die een maatschappij buiten discussie stelt – want intrinsiek goed – niet toch kunnen leiden tot het grote kwaad.
Daarnaast is het, wanneer je het op de zaak zelf toespitst, een oproep om niet te denken dat met het verhangen van de beul ook direct de verantwoordelijkheid van de omstanders is opgelost.
Eigenlijk , Marcel, vind ik dat jij een beetje een naieve lezing hebt van het boek en een weinig kritische houding ten aanzien van je eigen meningsvorming. Het gaat hier over jou! En over mij! natuurlijk.
Ze heeft toch ook gelijk? Met het op de knieeen dwingen van de Nazi beweging was toch niet het kwaad uit de wereld? Is genocide een exclusief unicum geworden waar slechts de neefjes en nichtjes Eichmann zich aan verkneukelen?
Het is mij niet geheel duidelijk wat de schrijver van dit stuk nou wil beweren. Bedoelt hij dat het antisemitisme en de daarbij behorende genocide specifiek was voor de mensen die destijds in Duitsland actief waren? Een soort aangeboren lokale afwijking?
Het schijnt (maar als dat niet de bedoeling was moet de schrijver dat aangeven) dat hij niet gelooft in het beklemmende idee dat mensen die zich met de stroom laten meevoeren de meest weerzinwekkende dingen in praktijk kunnen brengen.
Het zou een geruststellende gedachte zijn als Eichmann twee horens en een paar bokkenpoten had gehad. ‘Ons’ soort mensen zou zich namelijk nooit tot dergelijke handelingen laten overhalen.
Hoe vreselijk zou het zijn als het blijkt dat er in ieder mens een potentieel monster verborgen zit. Toch ben ik bang dat ik dat laatste niet kan uitsluiten…
Gabriel Bach(o.a. vervolger in Eichmann proces) vertelde dat Hannah Ahrendt haar verslag al klaar had en Bach’s papieren niet wilde inzien.De ondertitel zou haar uitgever bedacht hebben.
Het punt is: de banaliteit van het kwaad is een nuttige mythe voor een aantal mensen. Niet alleen om hun wereldbeeld in stand te houden (een soort Stockholm syndroom), maar ook voor politieke doeleinden (om bondgenoten die van het padje af zijn gegaan vrij te pleiten).
@ KJH zo het al een mythe is, is het een mythe als de erfzonde. Volgens mij begrijp je zelf niet eens waar je het over hebt,, laat staan dat je het boek gelezen hebt.
@KLAPLONG; Huh? Ik zeg dat ik denk dat ‘de banaliteit van het kwaad’ eigenlijk niet bestaat maar toch graag gehandhaafd wordt en ik geef er redenen voor en jij zegt – wat precies?
@Robin van H:
Ik heb het idee dat Marcel niet wil dat iedereen tot dergelijk geweld in staat is, dat hij niet wil toegeven uitroeien net zo menselijk is als gastvrijheid en liefde omdat dat een van de atheistische theorieen onderuit haalt: Namelijk dat godsdienst en religie tot geweld leiden en een van de grootste oorzaken van genocide is.
Dat is een van die paradoxen van het leven, dat het nou net de atheisten zijn die dat typische christelijke trekje vertonen.
“Daar, in Jeruzalem, deed Eichmann alsof hij in de oorlogsjaren alleen maar een ambtenaar was geweest. Iemand die gedwongen was de bevelen van zijn superieuren uit te voeren. Hij had gerekend, geregeld en rondgebeld. Verder niks.”
…
“Arendt heeft de wereld attent gemaakt op het bestaan van vele ‘Eichmann-achtigen’, op het feit dat totalitaire regimes existeren bij de gratie van drommen mensen die hun ogen sluiten en verzuimen na te denken’.”
Met deze twee alinea’s moest ik meteen aan de situatie in het huidige Nederland denken. En dan houdt ik me maar even bij het ‘vriendelijkste deel van de Nederlandse overheid’, het autootje pesten.
In Nederland heb je klaplopers (sorry ik kan ze niet anders noemen) die zich achter een boom langs de snelweg verschuilen en dan de snelheid van automobisiten gaan meten. En dan een bon schrijven van E145,– omdat je 118 reed waar je opeens nog maar 100 mocht. Je hebt ook klaplopers die bonnen van E66,– uit schrijven wanneer een auto per ongeluk 5 minuten te lang geparkeerd staat.
Dit zijn dus de drommen ambtenaren die hun ogen sluiten en verzuimen om na te denken.
Deze mensen worden aangestuurd door de Eichmann-achtigen die dondersgoed weten dat de klaplopers domweg doen wat je zegt. Immers ‘Befelhl ist Befehl’
Die Eichmann-achtigen zijn dus de beleidsambtenaren die een middel gevonden hebben om de argeloze automobilist uit te knijpen. En de democratische controle, vergeet het.
Hun fuhrer, de minister, kwam als een soort van Generaal von Klingenhoffen naar de Tweede Kamer om te vertellen dat de klaplopers vooral door moesten gaan met het uitknijpen van de argeloze automobilisten. Want anders…
En de Kamer stond er bij en keek er naar.
Sommigen van deze Eichmannen zijn er trots op dat de Nederlandse automobilisten voor E 2 miljard aan boetes gekregen hebben.
Resumerend. Het huidige Nederland begint aardig op een totalitair Regime te lijken. Sterker nog, het is het al. Eens kijken wat de klaplopers allemaal te vertellen hebben wanneer ze bij de psycholoog over hun wandaden vertellen. Ik denk een erg bekend zinnetje: ‘Wir haben es nicht gewusst’.
@PETER VAN DEN BERG; O hou je vooral niet in. Volgens mij ben je nog lang niet klaar. Waarom vertel je ons niet wat je eigenlijk vindt van verkeersboetes?
@Peter van den berg
Ja joh, een verkeersboete is namelijk ongeveer net zo erg als met je hele familie gedeporteerd, uitgehongerd, gemarteld en vergast te worden. Misschien nog wel erger.
@KJH
Wellicht dat sommigen de “banaliteit van het kwaad” zo begrijpen. Ik denk echter dat het niet bedoeld is als een goedpraten van misdaden, maar als een waarschuwing, een herinnering dat het constante aandacht en zelf-kritiek vraagt om als maatschappij het goede te blijven doen.
Gewoon simpelweg tot de “goeden” behoren is niet voldoende.. dat dacht Eichmann namelijk ook, dat ie tot de goeden behoorde.
Het valt me nog mee dat meneer Hulspas de legitimiteit van de Israëlische rechter niet in twijfel trekt. Met een eerder artikel deze week heeft hij laten zien geen vriend te zijn van de Joodse staat.
Verder verdedigt hij een onzinredenering over Eichmann. Wie kijkt naar bijv. de Jodenvervolging in Nederland, kan weten dat er bij deze mega operatie hooguit 20 nazi’s betrokken waren en dat al het praktische werk om de Joden uit de Lage Landen te laten verdwijnen, soepel werd uitgevoerd door Nederlandse functionarissen. Van die groep was het overgrote deel zelfs anti-Duits. Denkt u daar nog maar even over na meneer Hulspas.
Ik geef oprecht toe dat ik me nog even ingehouden heb. Het verkeersboetesbeleid is zo ongeveer nog het vriendelijkste dat de overheid doet om de eigen bevoling te knechten.
We hebben het dan nog niet over wat er gebeurt wanneer je een keertje wegens geldgebrek je belastingaanslag te laat betaalt. Wanneer de problemen met je geld een poosje langer aanhouden, dan kom je vanzelf op http://www.veilingdeurwaarder.nl (Wijnand Duyvendak heeft immers recht op susidie en zijn vrouw heeft recht op reiskostenvergoeding niet waar).
En sommigen komen door het dreigen van de overheid zo in het nauw dat ze de dwangbevelen van de overheid letterlijk gaan nemen (In naam der koningin) en gaan op 30 april vreemd doen.
Wat de essentie van mijn vorige reactie was dat de Overheid in haar regelgeving op een dusdanie manier aan het doorslaan is (zeker van hogerhand af) dat het voor de gewone burger zo ongeveer onleefbaar aan het worden is. Dit komt gewoon door het enorme ambtenarenoverschot in Nederland. Hierdoor raakt de NL-samenleving ontwricht en wordt het volk steeds meer onderdrukt.
De banaliteit van het kwaad. Heb geen idee wat dat betekent.
Eichmann was een van de hoofdverantwoordelijken voor het ontmenselijken en op bedrijfsmatige schaal vernietigen van 6 miljoen mensen alsof het ongedierte was.
Dat was wat hij deed.
Of hij zich werkelijk bewust was, of zich verantwoordelijk voelde, voor wat hij gedaan heeft, zullen we nooit weten en kunnen we alleen naar raden.
In Europa heeft dit zich na 1945 op veel kleinere schaal voorgedaan in Srebrenica, toen stonden we er allemaal met onze neus bovenop. Misschien geen genocide, maar dan toch op grote schaal vermoorden van mensen.
Beetje onzinnig allemaal, niets is zo als het er uit ziet, of zo als het op ons over komt, het kwaad zit overal verborgen achter een stalen gezicht.
De geschiedenis van de mensheid is in wezen, constant gecorrumpeerd, verdraaid, en gemanipuleerd .
Elke etnique, alle religies, hebben hun versie en visie gemaakt, een 100% objectief beeld is moeilijk te vinden, daarom zoek de feiten, en make up your own mind !
@ Anton, U bent volkomen op de verkeerde weg, U moet verder naar achteren kijken om de echte daders van het kwaad te vinden.
Er is altijd een waarom, en een daarom, waarom bijvoorbeeld moest Yougoslavië uit elkaar worden gerukt, het was het voorpel voor Syrië, op dit moment is de Islam het actiefe kwaad op de wereld, ze zijn aan hun nieuwe veroverings oorlog begonnen, en dit was al lang geleden, de USA, heeft hier in de leiding, betaald door de Sauodiës.
Ik geef U nog een voorbeeld, Benjamin Franklin, begon de oorlog tegen de zuidelijke staten van wege de slavenhandel, in al zijn geschriften spreekt hij met geen woord over de Joden, die zonder twijfel de hele Slavenhandel beheersten,
en als dank hebben ze een film van hem gemaakt.
We zijn en worden gemanipuleerd, van de wieg tot het graf, in ons leven willen ze ons steeds opnieuw voor hun karretje spannen, weiger dit en denk na.
De Joden waren nergens gezien op deze planeet, ze waren anders, trokken altijd te veel de dekens naar zich toe, waren de grootste slavenhandelaren uit de menselijke geschiedenis, en gaan nu opnieuw in de fout in de verenigde staten, door als 1% practisch alle rijkdom van dat land te bezitten, en uiteindelijk is van dit denken, de gemiddelde Jood in the street er de dupe van, niet de rijke zionisten met hun maffia aanhang, dit is, de media, film industrie, wapen industrie etc.
@Peter van den Berg:
De Nederlandse overheid is nauwelijks in staat om twee databases fatsoenlijk aan elkaar te koppelen; laat staan de bevolking effectief te onderdrukken. Dat u zich door een dergelijk instituut onderdrukt waant geeft wel een beetje de maat van uw heldhaftigheid aan.
@Johannes
Obvious trol is obvious. Bovendien weet iedereen dat Bejamin Franklin eigenlijk een buitenaardse mol was.
@FORK():
De Nederlandse staat kan uitstekend databases aan elkaar plakken. Dan komen er zeeen van fraude boven tafel. Alleen wordt deze fraude onder het tafelkleed geveegd omdat er erg veel mensen zijn die van deze fraude profiteren.
Een goede scan van het kentekenregister en het uitkeringsregister levert een zee van informatie op. Maar wanneer je dan 100.000 allochtonen wegens fraude aan gaat pakken levert dat DWDD, P en W en de vele antidiscriminatiebureau’s enorm veel kopij op.
Verder ben ik een orthodox atheistische rechtse anarchist en niet meer in Nederland woonachtig. Maar ja, je blijft toch een Nederlander en vind het er jammer dat Nederland zo onder het juk van de ambtenarij lijdt. Het wordt tijd voor een echte opstand tegen het ambtenarenoverschot dat Nederland teistert.
@Peter van den Berg:
“De Nederlandse staat kan uitstekend databases aan elkaar plakken.”
De constantering dat de Nederlandse staat nauwelijks in staat is twee databases aan elkaar te koppelen is een eigen waarneming en wordt gestaafd door vele, vele verhalen van anderen.
“Verder ben ik een orthodox atheistische rechtse anarchist en niet meer in Nederland woonachtig. ”
Gevlucht dus. Zie eerdere reactie betreffende heldhaftigheid,
“Het wordt tijd voor een echte opstand tegen het ambtenarenoverschot dat Nederland teistert.”
Maar ja, al de orthodoxe atheistische rechtse anarchisten zijn gevlucht. Ik heb dus het idee dat dit vooral een Twitter opstand wordt. Schuimbekken over TCP/IP, als het ware.
@Peter van den Berg
Overigens heeft u verkeerscontroles gelijkgesteld met genocide. Tijd voor zelfreflectie, dunkt me.