‘En nu, mijn kleine charmeuse, vaarwel, vergeet niet helemaal je dolende ridder.’ Met deze woorden eindigde Karl Marx op 13 april 1861 een brief aan Nanette Philips, zijn nichtje in Zaltbommel. Zij was zijn ‘lieflijke, grappige en met gevaarlijke zwarte ogen uitgeruste nicht’, schreef hij in een brief aan Friedrich Engels. Ook schreef hij deze kameraad dat hij met Nanette lange wandelingen maakte langs de Waal. Mede-revolutionair Ferdinand Lassalle schreef hij: ‘Mijn tijd in Zaltbommel (was) volledig in beslag genomen. Enerzijds moest ik zaken doen met mijn oom en anderzijds moest ik mijn nicht cour maken.’
Het geld van oom Philips
In deze tijd werkte Marx aan Het Kapitaal, dat in 1867 zou verschijnen. Hij woonde destijds met zijn gezin in ballingschap in Londen, maar trok als een ‘dolende ridder’ door Europa. Marx onderhield overal contacten met kameraden, maar ging ook bij vrienden op zoek naar geld. Het belangrijkste adres was dat van oom Lion Philips in Zaltbommel, de grootvader van de oprichters van de latere multinational Philips. Oom Lion beheerde ook de geldzaken van de moeder van Marx, die in onmin leefde met haar zoon.
Marx’ Nederlandse familie
Marx’ vader Heinrich was in 1838 overleden, met zijn moeder Henriette had hij geen contact meer. Marx was in 1843 getrouwd met Jenny von Westphalen, een dame uit een adellijke Pruisische familie, maar deze familie wilde niets met de revolutionair te maken hebben. Marx viel terug op zijn familiebanden in Nederland. Moeder Henriette was geboren in Nijmegen, haar zuster Sophie trouwde met Lion Philips. Marx’ ene zus trouwde met een advocaat in Maastricht, een andere met een jurist in Zaltbommel.
In armoede in Brussel
Kort na zijn huwelijk ontvluchtte Marx zijn vaderland. Het jonge paar vestigde zich in Parijs, maar het gezin werd ook Frankrijk uitgewezen, waarna hij in Brussel ging wonen, waar hij onder meer Het Communistisch Manifest schreef. Kort na publicatie moest hij ook België verlaten. Na omzwervingen kwam Marx terecht in Londen, waar hij in zijn levensonderhoud probeerde te voorzien met het schrijven van artikelen voor Amerikaanse en Engelse bladen. Het gezin kreeg zeven kinderen, van wie drie dochters in leven bleven.
In wanhoop naar Zaltbommel
In 1850 bezocht Marx’ vrouw Jenny voor het eerst Zaltbommel: ‘De oom, vanwege de negatieve effecten van de revoluties op zijn zaken en die van zijn zoons, boos op revolutie en revolutionairen, was alle gevoel voor humor kwijt. Hij wees alle hulp af, stopte me bij het afscheid een cadeau voor mijn jongste kind in de hand en ik zag dat het hem zwaar viel dat hij me niet meer kon geven. De oude man had geen idee van de gemoedstoestand waarin ik hem verliet. In opperste wanhoop keerde ik naar huis terug.’
Marx op rooftocht
Tijdens Jenny’s afwezigheid had Marx een kind verwekt bij hun huishoudster, dat later door Engels werd geadopteerd. Na het wegvallen van opdrachten uit de Verenigde Staten liepen de schulden uit de hand. Daarop besloot Marx in het voorjaar van 1861 zélf op ‘rooftocht’ te gaan naar Zaltbommel. Met succes, zo blijkt uit een brief aan Engels van 7 mei: ‘Van mijn oom heb ik in eerste instantie 160 pond afgeperst, zodat we het grootste gedeelte van onze schulden konden betalen.’
‘Was ik maar weer in Bommel’
In de briefwisseling met zijn nichtje blijkt dat Marx in Zaltbommel meer had gevonden dan alleen geld. Vlak na zijn vertrek ontving hij op 18 maart 1861 een brief van Nanette: ‘In de tussentijd lees ik het boek dat je achterliet, en omdat ik het zo vaak over je heb lacht de familie over mijn genegenheid voor jou, die niet echt zo filosofisch is als de jouwe.’ Die genegenheid was ook wederzijds. Op 24 maart antwoordde Marx: ‘Je kunt er nog steeds zeker van zijn dat ik voortdurend denk: was ik maar weer in Bommel.’
Het einde van de Kummerfett
In november 1863 overleed de moeder van Marx en bezocht hij opnieuw Zaltbommel, voor de afhandeling van de erfenis. Nanette zorgde goed voor Marx, die last had van hardnekkige steenpuisten. Vlak na het vertrek van Marx – die zij ‘Papa Bloch’ noemde – schreef Nanette in een brief van 26 februari aan diens vrouw Jenny: ‘Ik kan me voorstellen hoe het hele huis jubelde toen Papa Bloch terugkeerde na zo’n lange afwezigheid, en ik ben werkelijk heel trots dat ik hem zo gezond heb afgeleverd! Maar soms vroeg ik me af of het niet eerder Kummerfett was dat hij hier heeft ontwikkeld, want ondanks zoveel negenogen zo sterk en zo rond te worden lijkt me nogal verdacht.’
Het begin van Het Kapitaal
Een zoon van de broer van Nanette, Eduard Philips, die nauw betrokken was bij het Philips-concern, schreef later de volgende anekdote: ‘Marx schreef Das Kapital gedeeltelijk in het huis van zijn oom (mijn ouderlijk huis); volgens mijn vader had hij de gewoonte, telkens als hij wat geschreven had, op te staan en om de tafel te lopen, harder en harder, totdat hem iets inviel, waarna hij weer ging schrijven.’ Nanette bleef lang ongehuwd en trouwde pas in 1871 – ze was toen 37 jaar – met dominee Hein Roodhuyzen, die een ‘rode dominee’ werd genoemd. Zij kregen twee dochters.
Ik moest even zoeken maar toen vond ik het: Van Raak is SP.
Algemeen bekend verhaal. Wat is de pointe?
19-12-2014 – 18:28 UUR
@JONA LENDERING:
‘Algemeen bekend verhaal’.
U bent wel heel erg optimistisch!
Verplicht leesvoer op de SP-basisschool.
Dit verhaal doet me denken aan Che Guevara. Die had ook geen dag van z’n leven gewerkt en altijd geleefd op kosten van anderen. Zal wel normaal zijn in linkse kringen.
Moeten wij dat ge-eikel over Marx lezen omdat het goed is voor onze algemene ontwikkeling ofzo? Ik heb mijn portie Marxkunde al gehad tijdens mijn studententijd (in Nederland gestudeerd). *Gebeurt* er eigenlijk ooit wel eens iets in dit land of kunnen we alleen soosjalistiese helden vereren zoals een dorp over de dorpsgek praat? Gaap, gaap, gaap. Vandaag de dag lees ik liever iets over het sexleven van Madonna (en zelfs daar loop ik al mee achter). God, wat heeft die meid een benen.
Marx was de aanhangwagen van Engels. Leefde op diens geld, sprak diens woord.
@Toessteen,
Wat vind jij eigenlijk van die Kim Kardashian? Over die toestanden zou *ik* nou wel eens wat willen lezen. Of Britney Spears toen ze 18 was. Veel sexier dan die nicht van Marx. Of desnoods hoe Philips, koene en fiere ondernemer, brood op de tafel bracht bij Eindhovenaren en ze uit de Brabantse miserabele armoe trok. En hoe Nederland dankbaar moet zijn over de vrije ondernemeningsgewije produktie. Marx? Marx is so 1861.
@Koos
Grijns, ja Kim en Britney zijn beslist sexier dan Hegel. De ellende is echter dat de laatste meer impact heeft gehad dan Kim en Britney tot de honderdste macht. Helaas.
Ludwig Feuerbach draaide de regel: ‘God is de mens die van zichzelf vervreemd is’ om en maakte ervan God is de mens die van zichzelf vervreemd is.’
En dan is het maar een klein hupje naar Marx die onder invloed stond van Feuerbach. De sponsor was Engels, maar dat zei ik al.
Overigens heeft Hegel ook nog wat gezegd over deze Feuerbach, hij vond hem een crypto-idealist. Da’s zo ongeveer al Groen Links dat de SP wat verwijt.
Duistland is een prachtig land met als toppunt van engineering de autobahnen, en elk dorpje is nog niet omringd door flatwijken, en er is een leuk kerkje, speciaal gebouwd voor toeristen. Ik wil ook dorpjes zonder flatwijken. ’s Avonds wandel je nog even met Heidi langs het kabbelende beekje, ademt de frisse lucht in; dat is nog wat anders dan door de Astertraat met scheurende scooters om je heen. Maar nee, die filosofen doe ik niet aan, behalve af en toe Wikipdiea als ik snel een debat moet winnen (dat moet). Feuerbach, wel eens van gehoord, maar ik zou er nooit aan beginnen. Alleen van Nietzsche heb ik wel eens een boek gelezen, en dat moet ik gauw even naar Wikipedia om even te kijken waar het nu eignenlijk over ging.
In mijn tijd gaf het status om Marx zowel alswel niet in het origineel te hebben gelezen. Had je hem niet gelezen dan gaf dat blijk van bewonderenswaarige realiteiszin. Had je hem wel gelezen, dan was je gek, maar je maatschappelijke engagement buiten kijf, wat ook weer statusverhogend werkte.
Ik heb later gelezen dat het allemaal helemaal niet klopte. Dat stond in de Wikipedia. Dus ik heb me eige een hoop tijd bespaart.
De eerste zin van het Communistisch Manifest is:
“De geschiedenis van iedere maatschappij tot nu toe is de geschiedenis van de klassenstrijd.”
Het maakt een ding zeer duidelijk: Vanaf de eerste regel van hun eerste manifest heeft links oogkleppen op.
Machts-afstand van de PC elite tot gewone mensen is onze klassenstrijd.
Macht en politiek scheppen de wereld van links en rechts.
Waarheid en ethiek kunnen wel zonder.
http://crpa.co/#oaes
Het is een oude grap die nog in de tijd van de Sowjet Unie werd verteld.
– Marx is terug op aarde. De communisten beleggen dus snel weer een Internationale en nodigen Marx uit om te spreken. Hij klimt op het podium en zegt:
Arbeiders aller landen…. vergeef mij.
Dus Marx is dus eigenlijk een rijkeluiskind die ‘het rode woord is gaan preken’. Eigenlijk is hij dus één van de eerste Provo’s.
Wanneer je de geschiedenis van de Provo’s bekijkt valt het op dat allemaal lieden van goede komaf zijn. Ze hebben allemaal achternamen die in de Societyrubriek van de Telegraaf niet misstaan. (Vele provo pappa’s en opa’s hadden wel een duister oorlogsverleden en daar mocht dan ook niet over gepraat worden)
De Provo’s zeiden dat ze opkwamen voor de gewone man, maar in de praktrijk kwamen ze slechts voor zichzelf op. Dit blijkt later in de jaren ’70 t/m ’90 wel. Alle Provo’s van toen zijn verworden tot een elite waar menig subsidie naar toestroomde. Ze hadden niet op met de gewone man helemaal niet wanneer deze uit de provincie kwam.
Nuchter beken is Paul Rosenmöller van hetzelfde laken en pak als Marx en de Provo’s. Lekker links brullen, maar ondertussen zakken vullen en erven. Eerlijk delen alleen van andermans geld.
Eigenlijk precies het type mens waar een rechtgeaarde SPer een bloedhekel aan heeft.
Toch iets om over na te denken, meneer Van Raak.
Ja, ja, armoede, maar wel met een huishoudster. En om zijn betrokkenheid met het gewone volk te tonen had hij het arme kind zwanger gemaakt Dan ben je echt een model socialist, vandaar dat hij mij aan Che Guevara doet denken, ook zo’n profiteur die nooit in zijn leven gewerkt heeft.