Er was ooit een tijd dat ik een hekel had aan elitaire ideeën over cultuur. Dan doemt toch zo’n hoofd van Connie Palmen of Kristien Hemmerechts in je op, met een gezicht dat eeuwenlang lijkt geweekt in krachtige azijn. Ik vond elitarisme zelfingenomen en repressief. De wereldvreemdheid van zo’n gesloten elitair wereldje, dat louter bestaat voor een handvol academici, stoorde me nog het meest. Ik moet daar ernstig op terugkomen.
Het alternatief, culturele standaardloosheid, is vele malen erger. ‘Every man has his breaking point,’ voor mij ligt dat breekpunt bij de literaire ambities van Sonja Bakker.
Het was de mildheid die me parten speelde. Want ach, ‘waarom zou je zo zuur zijn?’
Ik nam dat verweer over van figuren als Kluun, Saskia Noort en Heleen van Royen. Niet dat ik een kritisch houding een slechte eigenschap vond, maar ergens snapte ik die vraag wel. Vooral in zwaarmoedige tijden; niet te moeilijk doen, niet zo zeiken, laat de mensen lekker. Maar inmiddels is me duidelijk geworden dat zo ongeveer heel Nederland werkelijk alles prachtig vindt.
Als het maar leuk is
Leuk is het nieuwe devies. Als het maar leuk is, is het goed; voor velen zelfs volmaakt. Dat geldt niet alleen voor proza, maar ook voor muziek, film, televisieprogramma’s, eigenlijk voor alles wat onze cultuur vormt. Maak het maar niet te moeilijk. Kwaliteit, op basis van een degelijke set aan criteria, is volledig ondergeschikt aan de makkelijke lach, de makkelijke spanning en de makkelijke intrige.
Zij die daar tegen in het geweer komen schilderen we af als elitaire zeikneuzen die niet meer van deze tijd zijn. Dat laatste klopt, helaas.
Johan Vlemmix met een kontfluit
Omdat we liever geen standaarden meer hanteren, waden door een volmaakt inferno. We worden daar bij de poorten opgewacht door Johan Vlemmix die ons laat schrikken met een flauw getuut dat afkomstig blijkt van een apparaat dat hij trots een kontfluitje noemt. Eenmaal binnen schalt Sonja Bakker door de luidsprekers die haar Ibiza, de hemel en de hel voordraagt. Overal zien we projecties van films van Johan Nijenhuis, bij voorkeur Costa!. Om de paar seconden brult Gerard Joling ‘toppie’ in onze oren, waarna Gordon ons opdraagt om ‘ons momentje te pakken’ omdat we ‘kanjers’ zijn. De Toppers en LA the Voices treden gelijktijdig op, want Gordon is overal.
Hun optreden wordt onderbroken door korte sketches van Guus Meeuwis met Linda de Mol. In een glazen kist omringd door hellevlammen werkt Heleen van Rooyen zichzelf naar een hoogtepunt toe, terwijl Kluun grijnzend toekijkt. En iedereen die je wil aanspreken op deze wanvertoning kijkt je boos aan, alsof JIJ degene bent die moet worden opgenomen. Dit is immers toch gewoon leuk?
Intellectuele armlastigheid
Dit komt niet alleen door de markt. Je kan het bijvoorbeeld de uitgeverijen nauwelijks kwalijk nemen dat ze in tijden van ontlezing en overige intellectuele armlastigheid, hippe auteurs van wegwerpboekjes tekenen om het hoofd boven water te houden. Evenmin valt de schrijver van dergelijk proza iets aan te rekenen. Het is de schuld van de lezer. Als er ergens een giertank staat te sproeien, is het altijd nog een eigen keuze om er met de mond open achter te gaan staan, juichend in de drek.
Als er ergens over te twisten valt, dan is het wel over smaak. Neem een enkele alinea van voornoemde boekjesbakkers en iemand met enige mate van kritisch denkvermogen legt je uit waarom dat wangedrochtige proza duizend keer beter kan; knapper, mooier, origineler, interessanter. En daar zit de crux: er is een ander voor nodig dat uit te leggen (‘zo’n zure jaloerse recensent’), omdat veel lezers van tegenwoordig niet beschikken over enige context.
Ze hebben geen vergelijkingsmateriaal meer voorhanden. Het vergelijkingsmateriaal is namelijk ongelezen ‘te saai’, want niet meteen spannend, geil of hilarisch; en bovendien onvindbaar want bedolven onder de overgemarketeerde puinhopen van ‘leuk’. Een standaard hanteren? Waarom zouden we. Laten we het onszelf vooral niet te moeilijk maken.
Even een nieuwe uitdaging
Zolang de consument niet wat kritischer wordt, houdt de markt de giertank open en sproeit ze achteloos de mismaakte geesteskinderen van zelfbenoemde auteurs, muzikanten en programmamakers die het ‘gewoon leuk’ vinden ‘even een nieuwe uitdaging te hebben’.
Wat dit uitmaakt? Laat de mensen toch? Neen. Wat er gaande is, is je reinste degeneratie. Het volk mag wel wat meer elitair worden. Puur uit zelfrespect. We zijn verdomme geen kleuters.
Een leuk artikel
Het is nog maar de vraag of het boek van Sonja Bakker ook zo’n succes wordt. Voorlopig zijn het toch nog de boeken van ‘echte’ schrijvers die het best verkopen.
Zo erg is het dus ook weer niet….
Hmmm, kan het in grote lijnen met je filippica eens zijn. Je wens dat het volk wel wat meer elitair mag worden, komt wat vreemd over. ‘Elitair’ is zoiets als een groep of iemand die zich verheven voelt boven de rest, wat (dus) niet voor het hele volk kan gelden. Een beter advies zou denk ik zijn: trek je niet teveel van de door jou gesignaleerde populaire prut aan, duik intellectueel onder en laat dat niet teveel aan je omgeving merken op straffe van als elitair te worden weggezet.
Waarom mag het niet allebei? Alleen omdat ik Anna Karenina gelezen heb wil niet zeggen dat ik de licht overgeproduceerde film niet ook leuk vind, het hoeft niet altijd intellectueel hoogstaand te zijn .
Moet er wel bij zeggen dat ik mezelf nog niet zo snel het boek van Sonja Bakker zie meenemen uit de boekwinkel
Waar maak je je in godsherejezusnaam druk over? Ga een behoorlijk boek lezen, en laat dat krapuul doorklootjavanen.
Het is jammer dat mensen de boeken van Kluun, slet Heleen en zo lezen, in plaats van geweldige romans als van Ivo Bonthuis.
Ivo Bonthuis.
Ivo Bonthuis.
Ivo Bonthuis.
Van niets en niemand.
@Bernard Weiss: het is de taak van de columnist om zich over dingen druk te maken. Dat is waarom wij Joep Smaling als columnist vragen.
Als dat je niet bevalt stel ik voor dat je zijn columns niet meer leest en al helemaal niet meer van die treurige dooddoeners als comment plaatst.
Een interessant stuk Joep. Je slaat ons simpele lezertjes terecht met argumenten om de oortjes. Ik hoop dat je nog eens een voorbeeld wilt stellen middels het produceren van een overtuigend literair werk. Iets over het al dan niet bestaan van een God of zoiets?
Heeee. Eerst hoor ik hier geweeklaag over de “grachtengordelelite” die het allemaal beter weet. En nu lees ik een prettig elitair en antivolks geluid gericht tegen de massa-smaak. Ga zo door!
GO YOUPPE!
Heeft de schrijven van deze column het boek van Sonja gelezen?
Ach er is toch altijd simpel volksvermaak geweest? De belangrijke werken komen toch wel bovendrijven. Grappig dat de Goddelijke Komedie die je beschrijft in zijn tijd ook gezien werd als simpel volksvermaak. Er werd in die tijd in Italië onderscheid gemaakt tussen tragedies en komedies. Dit had niet zozeer te maken met de inhoud, maar met de taal waarin het geschreven werd. Tragedies werden geschreven in Italiaans dat alleen geleerd was door de elite daar waar komedies geschreven werden in het Italiaans dat het volk sprak. Tragedies werden dus gezien als literaire werken en komedies als lectuur. Dit heb ik ter kennis genomen uit Dan Brown’s Inferno (niet bepaald een literair hoogstandje) dus het is misschien niet waar, maar het klonk plausibel en vond het niet de moeite waard om het gegeven daadwerkelijk op feitelijkheid te controleren.
STERK!
Kom op zeg, zo slecht was Anaconda 6 nou ook weer niet.
zeg Joep, heb je het boek van Sonja BAkker al gelezen? Eerst lezen, dan oordelen (“voor mij is … het breekpunt”) OK? Hartelijks., R
Ik denk dat het wel degelijk centraal is aan de Nederlandse cultuur. En de Duitse misschien. Het idee van: wie moeilijk doet, is gek. En als je gestudeerd hebt om geld te verdienen, nou dan ben je dus eigenlijk heel inefficiënt bezig. Als je ons daarentegen vergelijkt met de andere omringende landen – Engeland en België, daar heb je weliswaar een boel troep, maar toch ook BBC en Studio Brussel. Ik sta daar altijd wel een beetje van te kijken.