Een journalist die in de media het nieuws duidt, maar tevens wordt betaald als bron van de AIVD, ik vind dat niet goed. Voor de geheime dienst is de inzet van journalisten heel aantrekkelijk, vooral in het buitenland: journalisten komen overal en kunnen alles opschrijven. Zeker in oorlogsgebieden kan hun inzet er echter toe leiden dat journalisten onderdeel worden van de strijd – wat ook gevaar oplevert voor collega’s.
Satellietschotels in het Friese Burum
In de internationale wereld van de geheime diensten geldt een principe van ruilhandel: voor wat hoort wat. Wij krijgen informatie van de Amerikanen, die methoden gebruiken tegen onze burgers die voor onze eigen diensten verboden zijn. Wij leveren de Amerikanen informatie die zij moeilijk kunnen krijgen – wat dacht u van de gegevens die we opvangen met onze satellietschotels in het Friese Burum?
Maar dat is blijkbaar niet genoeg. De AIVD heeft het wettelijk recht om iedereen in te zetten, ook journalisten. Het onderzoeksprogramma Argos liet zien dat dit ook regelmatig gebeurt. Diezelfde informatie heb ik ook uit andere bronnen. De NVJ, de vakbond van journalisten, heeft zich uitgesproken tegen de inzet van journalisten door de AIVD.
Voor journalisten geldt dat zij onafhankelijk moeten zijn of, als zij door anderen betaald worden, dit openbaar moet zijn. In het geval van de AIVD is dit niet mogelijk. Daarom zou ik het recht van de geheime dienst om journalisten te gebruiken als bron willen afschaffen. In de Tweede Kamer krijg ik tot op heden echter weinig steun. Veel partijen vinden het een zaak van journalisten zelf om hierover te beslissen.
Wat vinden journalisten?
Dat is een opmerkelijk standpunt, omdat een publiek belang – de onafhankelijkheid van de journalistiek – op deze manier in handen wordt gegeven van individuele journalisten. Maar er is ook nog zoiets als het belang van de beroepsgroep. Daarom ben ik benieuwd naar de opvattingen van journalisten over het heimelijk optreden van vakgenoten als betaalde bron. Mag ik als eerste de redacteuren van ThePostOnline vragen om hun opvattingen?
Ronald van Raak is Tweede Kamerlid voor de SP.
Hey Ronald,
Ik kan natuurlijk niet voor heel TPO spreken maar dit is wat ik er een tijdje terug over schreef. Sta ik nog steeds achter:
http://www.hpdetijd.nl/2011-07-29/journalisten-moeten-met-de-aivd-kunnen-samenwerken/
Lastige vraag. Je kunt een journalist die voor de AIVD werkt natuurlijk nooit meer vertrouwen als hij of zij over de AVD schrijft. Alleen om die reden al zou ik het nooit betaald doen, al is het natuurlijk de ideale bijbaan.
Maar tegelijk: iemand moet het doen. En als je bijvoorbeeld in het buitenland zit in conflictgebieden, hoe erg is het dan om wat je ziet ook door te geven aan de AIVD?
Toch, het gaat ten koste van je onafhankelijkheid, hoe dan ook. Wie eenmaal in de greep is van de AIVD komt er nooit meer van los.
Ik vind alleen niet dat de overheid dan dus maar moet verplichten door deze wet, dit recht van de AIVD wat een belangrijk recht is, af te schaffen.
Als het ‘normaal’ wordt dat journalisten voor inlichtingendiensten werken, worden vooral in conflictgebieden alle journalisten verdacht. Strijdende partijen zullen hen met nog meer argwaan benaderen.
Je zou kunnen stellen dat journalisten die het wel doen daarmee hun collega’s in gevaar brengen.
Dit geval is het symptoom van een structureel probleem.
Zonder een democratisch geleide en gecontroleerde reguliere pers is de vrijheid van pers een hol begrip, en bijgevolg de democratie ook. De economische elite, het bedrijfsleven, de NAVO, en kleine rijke minderheden domineren de massamedia en zorgen ervoor dat de burger via krant, radio, tv en het web verstoken blijft van berichtgeving die niet in het belang is van het establishment. De constante stroom insinuaties, selectieve berichten, disinformatie en propaganda waar de burger aan blootstaat, dient de belangen van de mediapatroons, de grote adverteerders, rijke lobbygroepen en economische bondgenoten, maar zelden het algemeen belang.
Als de SP begaan is met een beter Nederland dan zou ze zich moeten inspannen voor democratisering van de reguliere pers. Echte democratie begint bij de geïnformeerde burger!
Ik en Ingelise vragen ons ten eerste af wat er concreet met de inzet van journalisten wordt bedoeld.
Betekent dit dat ik als journalist iets moet schrijven om een bepaalde reactie uit te lokken bij het object dat de AIVD onderzoekt?
Of worden journalisten ingezet om extra kennis te verwerven, omdat je met een naambordje “journalist” nou eenmaal verder een organisatie binnenkomt dan met het naambordje “geheime dienst”?
Maar wat het antwoord op die vraag ook is, ik zou voor het voorstel van Van Raak zijn. Op de korte termijn haal je misschien iets binnen met de inzet van journalisten, maar door het wantrouwen dat deze inzet met zich meeneemt lijkt me de kans groot dat het wantrouwen in journalisten in binnen- en buitenland steeds groter wordt.
Daarmee wordt de inzet van journalisten door de AIVD op lange termijn steeds minder effectief, en het beroep journalist steeds minder geloofwaardig.
Het doet me denken aan een gijzeling die beëindigd werd door een nepjournalist in te zetten die tijdens een fake interview de gijzelaar doodschoot; op de korte termijn effectief, op de lange termijn schadelijk voor zowel de journalistiek als nieuwe gijzelings-situaties. (Als iemand nog een link heeft naar die case, graag, ik kan het niet meer vinden.)
Ik wens u daarom veel succes met uw strijd, meneer van Raak.
Dus als ik het goed begrijp is het een soort gesponsorde journalistiek. Ik schrijf een stukje over of voor een groot merk, zij betalen mij ervoor.
Het verschil is echter dat wanneer ik een stuk voor een groot merk schrijf, dat erbij staat. Bij de AIVD niet. Bij die eerste geef je dus aan dat je je onfhankelijkheid opgeeft, als je over de AIVD schrijft niet. Dat lijkt me het grootste probleem. In feite is het een leuk bedrijfsjournalistiekklusje, alleen verzwegen. Zonde, ook voor het hele vak.
Van Raak is een bevlogen kamerlid met goed dossierkennis, maar het idealisme overheerst waar hij meent een nuttige bijdrage te leveren met het ‘afschaffen’ van journalisten als bron. Daarvoor is ook die wereld te belangrijk als bron van informatie om over te slaan. Je kunt het per wet of moreel veroordelen, de werkelijkheid is sinds jaar en dag complexer en ‘autonoom’. Als van Raak geheime diensten wil die (nog)minder accuraat zijn en dus rendement opbrengen moet hij zijn voorstel vooral indienen. Zou van Raak echt geloven dat het meer geeft als een goed gevoel?
Moet je het niet per geval beoordelen? Afhankelijk van wat de AIVD van je vraagt een besluit nemen of je meewerkt of niet? Of afhankelijk van de informatie die je hebt ge- of verkregen besluiten dit door te spelen naar hen. Als ze inmiddels per e-mail bereikbaar zijn tenminste (of te bellen). Wat ze bij de MIVD wel zijn (of waren).
Ik zie verder niet in waarom je na een keer geholpen te hebben een volgende keer geen ‘nee’ zou kunnen of mogen zeggen. Maar goed, ik ben dan ook geen officieel beëdigde journalist zeg maar. Dus als de AIVD tegen mij zegt: “als je niet opnieuw meewerkt vertellen we iedereen dat je een keer wat voor ons hebt gedaan” – krijgen ze een opgestoken middelvinger. Daarnaast, als bekend wordt dat de AIVD in het verleden behulpzame journalisten naait zijn er spoedig geen behulpzame journalisten meer.
Op het eerste gezicht weet men nooit of een journalist onafhankelijk is. Als deze banden heeft met een bedrijf, een politieke partij of een lobbygroep maar dit niet vermeldt, dan weet je dat zo ook niet een twee drie.
Onafhankelijkheid moet dan blijken uit een terugblik op de geschreven stukken op de lange termijn, moet blijken uit het tegenwoord van andere journalisten, moet blijken uit de verschillende meningen en opinies over hetzelfde betreffende onderwerp. In dat laatste zit de kracht van echte onafhankelijke journalistiek.
Een verbod voor de AIVD of welke organisatie dan ook om journalisten te benaderen en in te zetten is juist het einde van onafhankelijke, vrije, journalistiek. Juist dan bepaalt de staat wat er wel en wat er niet geschreven mag worden. Het enige dat nooit zou mogen kunnen is dat een journalist gedwongen wordt mee te werken.
Uiteindelijk is het altijd de journalist zelf die bepaalt om mee te werkende of niet. De pluriformiteit in de publieke opinie, zolang deze sterk genoeg is, waarborgt onafhankelijke journalistiek door alles welke dat niet is, uiteindelijk te ontmaskeren. Elk verbod brengt juist dit laatste in gevaar.
Ronald, Je hebt helemaal gelijk. Een journalist hoort niet voor een inlichtingendienst te werken. Ieders zijn vak. Wil de AIVD of MIVD iets weten dan lezen ze maar diens artikelen, dat is een openbare bron. Een actieve journalist die wel inlichtingenwerk verricht hoort aan de schandpaal. En een inlichtingendienst die afhankelijk is van journalisten is geen knip voor de neus waard.
Even over de titel van dit artikel: ’that’s how the cookie crumbles’…
Natuurlijk moet het zo werken, jeez… anders had Argo geen Oscars gekregen…
Wenselijk? Nah… maar wel de realiteit.
(Verder wat iedereen zegt meer of minder… ;-)
De ‘journalistiek’ zou de hand in eigen boezem moeten steken want op elk thema/onderwerp zijn er in Nederland duizend meningen… (telkens een fractie ‘anders’ dan die andere ‘slimme’ schrijver van woorden. Waar draait het in de kern om in de journalistiek? Broodschrijven naar de politieke kleur? De ‘waarheid’ naar boven halen?…
De journalistiek zou een macht moeten zijn in Nederland, maar dat is het ‘schrijnend’ nauwelijks/amper.
Verwennerij is in de journalistiek alom aanwezig. Journalisten laten zich cadeautjes toestoppen door bedrijven, de EU, geheime diensten en ga zo maar door. De nieuwsconsument doet er goed aan journalistieke producties niet voetstoots te vertrouwen.
Wat een idealisme! Ik zie helaas weinig meer als nog meer geduldige letters. Veiligheidsdiensten werken net zo min op normale wijze als terroristen, harde criminelen en strijd leverende overheden. De goede overheid bestaat hier niet.
Juist Arnold Karskens zou ook de relativiteit van een wettelijk verbod op inschakelen van journalisten moeten begrijpen. Ook in de wereld van de journalistiek heb je ‘vogels van allerlei pluimage’. Een verbod heeft dus ook hier slechts hoge symboolwaarde
Ca. 10 jaar geleden tipte mijn partner de politie over een publicitair grote zaak waarna de AIVD samen met haar de zaak “oplost”. Tegelijkertijd tipte ik NOVA, waar kk als freelance journalist goede contacten mee had. Toen de AIVD daar achterkwam zijn we afgeluisterd, werd mijn partner met ontslag gedreigd en kreeg ze niet de beloofde beloning van € 20.000,-. Naar de Nederlandse samenleving werd gezegd dat de zaak nog niet was opgelost. Jaren later heb ik de Volkskrant hoerover ingelicht. Zij haalden alles naar boven, maar op het moment van publiceren haakten zij onverwacht af. Ik heb toen een gesprek gehad met de coordinator van deze zaak en er werd mij duidelijk gemaakt dat als ik hiermee door zou gaan mij en mijn gezon geen prettige dingen te wachten zouden staan. Voor mijn gezin ben ik gestopt met die zaak. Een half jaar geleden kwam de zaak wederom zijdelings in het nieuws. Daarop heb ik een heel bekende professor gemaild enz. Ondanks dat jk deze man op alle vragen correcte antwoorden kon geven en hij contact heeft gehad, ook met mijn partner wilde deze professor toch de zaak laten rusten. Terwijl in deze zaak duizenden mensen jarenlang in angst hebben geleefd. En deze zaak miljoenen heeft gekost. Wanneer Ronald van Raak echt serieus werk wilt maken van dit onderwerp en de klokkenluiders problematiek dan kan hij contact met mij opnemen en wil ik hem het hele verhaal tot in detail vertellen. Onderwerp van deze zaak: de Utrechtse serieverkrachter is al snel na Opsporing Verzocht gearresteerd. Bij is ook veroordeeld en 3 jaar geleden in een TBS kliniek aan een hersenbloeding overleden.
Excuses voor enkele typefouten in voorgaande bericht. Als aanvulling nog dit. De zaak is in de doofpot gestopt omdat de politie bij de dader een aantal keren volledig in de fout is gegaan waardoor de dader maandenlang een kind van 9 jaar kon verkrachten. De verantwoordelijken hiervoor, politie en directie van instelling waar de dader woonde, hadden er alle belang bij dat dit niet naar buiten zou komen. De journalitiek, NOVA en Volkskrant verdenk ik ervan in ruil voor andere gevoelige informatie hun journalistieke onafhankelijkheid te hebben verkwanseld. Zoals de professor waarschijnlijk zijn collega’s bij justitie en forensisch instituut niet in diskrediet wli brengen voor iets dat al langer dan 10 jaar is geleden.
De scheidslijn tussen ‘het algemeen ‘goed’ en een politieke agenda is erg vaag. ‘Voor wat hoort wat’ is normaal gesproken gezonde handelsgeest,maar wie controleert ‘onze’ AIVD? En wie is ‘ons’ eigenlijk nog tegenwoordig?
Geheimhouding voor een ‘geheime’ dienst ligt nogal voor de hand, maar wie bepaalt ‘wie en wat’ en belangrijker nog, ‘waarom’?
Nationalisme is een vies woord tegenwoordig en met vlaggen zwaaien uitsluitend tijdens EK en WK voetballen toegelaten. (oh, en na examens als er schooltassen aan opgehangen mogen worden ;-) (dat dan weer wel…)
Als ik als ex-militair er al geen wijs meer uit kan worden, welke loyaliteit, voor het ‘Nederlandsche’ belang, kan er dan van al die ‘nieuwkomers’ verlangd worden?
De politiek is al vele jaren hard aan het rennen richting de EUSSR (met of zonder algemene steun van de bevolking).
Stel dat iedereen met een Nederlands paspoort het ‘Nederlandsche’ belang voor ogen heeft, wie legt ‘de mensen’ dan uit wat het ‘masterplan’ is?
Is er eigenlijk wel een ‘algemeen goed’ of een ‘masterplan’?
Verder dan: ‘Hey koddebeijer, er ligt een vaag pakkie daar op het station, ik dacht ik meld t ff…’ gaat het niet ;-)
De politiek heeft zijn ^%$#@ in zijn #$%^wat dit betreft… ;-)
Hartelijk dank voor jullie opmerkingen en commentaar! Ik zie dat de journalisten verschillend reageren – ik had ook niet anders verwacht. De verhouding tussen onafhankelijke journalistiek en geheime diensten is volgens mij niet alleen een aangelegenheid van individuele journalisten, maar ook een verantwoordelijkheid van de beroepsgroep. Deze discussie op TPO zie ik als een aftrap, de komende weken hoop ik de discussie ook elders te kunnen voeren.
@PASPARAL:
Wat bedoel je met gedemocratiseerde pers. Het ‘volk’ dat via één of ander systeem kan bepalen of beïnvloeden hoe de pers met informatie omgaat? Een democratische pers is met alle respect nonsens als dat democratische buiten de individuele persorganisaties treedt. We hebben in dit land legio persorganisaties en titels op alle typen media. Die zijn inderdaad eigendom van organisaties, groot en klein, en het moet ook nog eens bekostigd worden of moeten we allemaal een mediabijdrage gaan betalen voor een ‘democratische staatsmedia organisatie’. Lijkt me juist het tegenovergestelde van onafhankelijke media opleveren. Heb je ook ‘bewijzen’ dat de media alleen maar naar de wens van het establishment rapporteert?
@RICK KUITEMS:
Waarom heb je zo’n moeit met ‘duizend’ meningen en zo’n behoefte aan die ene waarheid. Je zoekt iets wat niet bestaat, nooit bestaan heeft en dat maakt iedereen volgens mij dagelijks mee. De mensheid is niet geworden wat het is, met al z’n nadelen, omdat we allemaal achter één waarheid aan zijn gaan lopen. Ik zou er juist heel blij van worden! Mogen we zelf ook nog nadenken en een mening vormen. Ook als die mening mede gevormd wordt door een ideologische overtuiging of zo je wil een politieke kleur. Of willen we ook maar één politieke kleur?
@PASPARAL
Ik doelde op de versnippering en het navelstaren van de journalistiek vaak. Als falende en liegende politici zich niet eens meer gedwongen voelen om eervol op te stappen omdat er geen journalistiek is om een beetje bang van te worden door massale duiding en/of satire is er iets goed mis in een land.
Sorry, mijn laatste reactie van bedoeld @PatrickV
van = was(jeez, kan niet eens meer tikken)
Anyway… #watschuiftdat?… ;-)