In november vorig jaar was ik in Brussel. In opdracht van het Vlaams debatcentrum deBuren en De Groene Amsterdammer woonde ik de G1000 Burgertop bij. De G1000 was het groots opgezette experiment van schrijver en historicus David van Reybrouck. Afreizen naar België is altijd een feest, niet in de laatste plaats omdat ik fan ben van het Vlaams. De taal is mooier, eleganter en gesoigneerder dan het hoekige Nederlands waarmee je in het dagelijks verkeer wordt doodgegooid. Wat klank betreft vond ik het dan ook een verademing om afgelopen zondag te kunnen luisteren naar Guy Verhofstadt, die in het programma Buitenhof in discussie ging met de jonge denkers Thierry Baudet en Arjen Vliegenthart, Eerste Kamerlid voor de Socialistische Partij. De oud-premier van België en huidig fractievoorzitter van de Alliantie van Liberalen en Democraten voor Europa (ALDE) kan mij tot zijn schare fans rekenen. In Europa zijn, net als in de rest van de wereld, de idealisten in de politiek maar dun gezaaid.
Identiteit
Dat wil echter niet zeggen dat er niet iets zeer verontrustend was aan zijn optreden in Buitenhof. Verhofstadt meent dat de toekomst ons geen andere keus laat dan de route naar een federaal Europa. Het sluitstuk van de Europese eenwording is een politieke unie, omdat het Avondland alleen zo zal kunnen blijven concurreren met China, India en de Verenigde Staten.
Dat is een prachtig vergezicht. Het heeft slechts één mankement: men wil het niet.
Het Europa dat Verhofstadt wil is vanaf het begin door uitgerekend politici zoals hij onmogelijk gemaakt. Deels gemotiveerd door historische trauma’s werd aan nationaliteit verbonden identiteit taboe verklaard, waardoor een hardnekkige blinde vlek werd ontwikkeld voor het belang van kleine, lokale en soms nationale gevoelens. Het Europa dat slechts uit een wederzijds economisch belang bestaat mist de ziel om ooit een bestuurbare eenheid te zijn. Op zijn minst is de illusie van gemeenschappelijkheid nodig om abstracte ideeën als solidariteit tussen de boer in Andalusië en de designer uit Stockholm mogelijk te maken.
Hoe kan het dat Verhofstadt, die premier was van een land dat nagenoeg onbestuurbaar is door de twisten over bedreigde taal en identiteit tussen de Frans- en Vlaamstaligen, zich niet lijkt te beseffen hoe wezenlijk die zaken zijn? In Brussel is het niet ongebruikelijk om op advertenties voor huurwoningen aan te treffen dat de woning slechts voor Frans- danwel Vlaamstaligen is. Het meest treurige bewijs van de stelling dat identiteit ertoe doet.
Protestpartijen
Zo’n identiteit overstijgt bovendien het kille economische eigenbelang. Verhofstadt wijst er terecht op dat alleen een verenigd Europa economisch mee kan met de top van de wereld, maar hij zal het gelijk niet krijgen als hij de bezwaren van zijn opponenten voortdurend weg blijft zetten als gevaarlijk nationalisme.
Het debat over Europa wordt, zoals zoveel publieke twisten tegenwoordig, gegijzeld door partijen op de flanken. Aan het ene uiterste de coalitie van de kleine wereld, die vooral gedragen wordt door SP en PVV. Aan de andere kant de kosmopolieten van Groenlinks en D66, die maar niet lijken te begrijpen waarom Europa voor hen wèl, maar voor de zelfstandige verwarmingsreparateur uit Boxmeer niet per se een zegen is.
De protestpartijen van het volk staan tegenover de protestpartijen van de intellectuelen. Het midden wordt verlaten: twee wereldbeelden staan onverzoenlijk tegenover elkaar.
Vroeger waren middenpartijen die in staat om de culturele verschillen tussen verschillende bevolkingsgroepen te overbruggen en te verenigingen in een gemeenschappelijke agenda. De peilingen van het afgelopen weekend, waarin de juist die partijen structureel slecht blijven scoren stemmen wat mij betreft dan ook niet tot vreugde. Als het slecht gaat met de partijen die traditioneel de coalities wisten te smeden tussen de verschillende lagen van de bevolking moeten we ons zorgen maken.
Kabaal
Het probleem van Europa wordt langzamerhand geïmporteerd in Nederland zelf. Het bezielende verband waardoor mensen met verschillende culturele opvattingen en economische achtergronden toch een gemeenschappelijk doel konden hebben neemt af. Datgene wat Europa geen eenheid maakt, het ontbreken van een ziel, maakt Nederland ook steeds minder een eenheid. De ziel gaat verloren in het kabaal dat wordt veroorzaakt door de politieke partijen die er onvoldoende naar streven het midden op te zoeken.
Het CDA had het afgelopen weekend haar congres. De partij gaat opnieuw kiezen voor het radicale midden, werd er gezegd. De uitgangspunten zijn ‘hertaald’ en het strategisch beraad onder leiding van oud-minister Aart Jan de Geus heeft er zin in. Of het ze gaat lukken weet ik niet, maar vast staat dat elke partij die ernaar streeft het midden te vertegenwoordigen nooit slechts één kant van het verhaal kan verkondigen. Dat was ook de les die ik dit najaar leerde op de G1000. Vrijwel alle aanwezigen daar waren klaar met het eindeloze spel van de politiek. Het moet opnieuw gaan over wat ons bindt.
Het moet inderdaad gaan wat ons bindt en over ons vermogen ons te verplaatsen in de ander. Dat laatste zijn we collectief verleerd, lijkt wel. Dan rest ons het roeptoeteren en het elkaar om de oren slaan met one-liners en onze eigen standpunten.
Die designer uit Stockholm kan zich best verplaatsen in de problemen van die boer in Andalusië. Voor beiden geldt dat een krachtig Europa een beter recept is voor structureel economisch succes dan nationalisme.
Ik ben voor een federaal Europa en hoop het nog mee te maken dat ik als Nederlander mijn stem uit mag brengen op een Belg, Fransman of Portugees.
Elk jaar dat de éénheid in Europa niet wordt verbeterd, raken we jaren achterop t.o.v. de concurrentie. Dat geeft pas echt zorg.
“In Brussel is het niet ongebruikelijk om op advertenties voor huurwoningen aan te treffen dat de woning slechts voor Frans- danwel Vlaamstaligen is”
Echt? Ik woon en huur in Brussel. Nog nooit gezien.
@2 Dat is merkwaardig, zelf heb ik ze gezien. Vrienden die soms voor langere tijd in Brussel zijn ook.
Thijs, het is trouwens ook volkomen illegaal… ik heb het nog eens nagekeken, zie http://www.diversiteit.be/?action=publicatie_detail&id=45&thema=3 download PDF en bekijk bij beschermde criteria pagina 7.
Het zal dus zeker niet gebruikelijk zijn, integendeel.
Iemand moet de mensen uit de kleine wereld uitleggen dat een verenigd Europa in hun belang is. Ik kan me coalities voorstellen die daar beter toe in staat zijn dan de huidige, inclusief gedoogpartner. Het moet inderdaad gaan over wat ons bindt. In Europa zijn dat vrijheid, democratie en -of je het leuk vindt of niet- het christendom: http://uitgeverijprometheus.nl/index.php?option=com_pac&view=boek_detail&isbn=9789035132641 Abstracte zaken die best vertaald kunnen worden voor SP- en PVV stemmers.
Sorry Thijs, maar dit soort taal is nu precies waar mijn nekharen recht van overeind gaan staan. Ik vind het ook beledigend dat ik tot de SP en PVV aanhangers wordt gerekend omdat ik eurosceptisch bent.
Kijk maar eens naar de meest bekeken politicus op youtube hier in het VK: (http://blogs.telegraph.co.uk/news/author/danielhannan/). Goed opgeleid, een uitstekend politicus, welbespraakt en erg eurosceptisch.
We hebben kortweg geen federale staat nodig om in vrede en welvaart met elkaar te kunnen leven: beleefd gedrag en een beetje begrip voor elkaar doet verreweg het meeste werk. Sterker nog, vanwege de verregaande monetaire federalisering spreekt de Duitse populaire pers nu over hondluie Grieken en hun Griekse collega’s schrijven weer over bezetting door de nazi’s.
“Men wil het niet”? Ach. Verhofstadt wil het. Gertjan hierboven wil het. Jij wil het. Oh, en ik wil het. Allemaal Europeanen voor een federaal Europa. Maar dat doet er blijkbaar niet toe. Wat er slechts toe doet is wat “het volk” wil. En omdat “het volk” anti-europees is, zijn wij dus niet het volk.
Ik zou helemaal niet zo gemakkelijk willen stellen dat de gemiddelde Europeaan eurosceptisch is. Sceptisch, ja. Elite-sceptisch, zeker. Euro-sceptisch? Valt best mee.
Wat wil het volk? Een sterk of een zwak Europa? Grenscontroles tussen Nederland en België? Invoerheffingen op Italiaanse pastasaus? Betere treinverbindingen in Europa, waarbij een kaartje naar Rome met de trein net zo makkelijk te bestellen is als een vliegticket? Ik denk dat Europa uiteindelijk veel pro-Europeser is dat iedereen denkt. Het onbehagen over de eigen identiteit heeft misschien wel minder met Europa te maken dan iedereen aanneemt. Elk Europees probleem meteen wordt geframed als “Europa als probleem” en in het verlengde daarvan “Europa als zondebok”, maar beide is een beetje onzinnig.
Als puntje bij paaltje komt in Europa helemaal niet zo eurosceptisch. Alleen zijn de politici zó bang voor het volk, dat ze het nooit zover laten komen. Dus wordt de kiezer jaar in jaar uit buitenspel gezet en is Europa bij uitstek inzet van de strijd tussen Het Volk en De Elite geworden. Als die laatste eens wat meer chill doet als het om Europa gaat, zullen die eerste vanzelf wel meekomen. Maar dat zeg jij dus ook, in de kern.
De Nederlandse bevolking is vooral Brussel-sceptisch. Bijna iedere Europeaan is voor een “sterk” Europa, het is juist dit soort retoriek die een fundamentele discussie over Europa probeert te kapen. Het volk is vooral tegen de huidige Brusselse politieke elite.
Op dit moment is die elite bezig een post-Marxistische bestuurslaag te stichten, een centraal comité met eigen belastingen, politiek-correct tot op het bot (je mag islamitische terreur geen islamitische terreur noemen), vol met hosanna’s over kansarme massa-immigratie en een sterk afkeur van nationalisme, met minimale democratische controle (corrupt en tandeloos parlement). Europa is tegenwoordig hét voorbeeld waarbij ideologie voor feiten en gezond financieel verstand komt, begrijpelijk dat men tegen een sterk Brussel is.
De stelling van Andor (in mijn woorden: “Eurosceptici zijn minder eurosceptisch dan het lijkt”) werd aardig bevestigd tijdens die Buitenhofdiscussie, toen SP-er Vliegenthart ineens een vurig voorstander bleek te zijn van het op EU-niveau vastleggen van strenge regels voor het bankwezen.
@2, 3, 4: Ik heb (OK, alweer een paar jaar geleden inmiddels) vijf jaar in Brussel gewoond en in die tijd ook nooit zulke advertenties gezien.
Goed stuk en goed begin van een analyse op dit punt. Hier zou bijvoorbeeld D66 landelijk ook een een rol moeten gaan spelen, het entameren van een eerlijk debat.
Dat “Ja” tegen Europa gelardeerd met die opmerking over vreemde luchtjes in het portiek waren tenenkrommend. Pechtold diskwalificeerde zich daarmee en heeft zich nu hij zich althans in de pers als een grammofoonplaat met kras gedraagt door niet veel verder te komen dan hervorming arbeidsmarkt, aanpak hypotheekrente en wat dies meer zij, zo ongeveer wel gediskwalificeerd.
Ik heb de stellige indruk dat een grote meerderheid van de Nederlanders in het geheel niet tegen Europese samenwerking is en misschien zelf op termijn niet tegen een vorm van een federaal Europa. Maar dan toch niet nadat eerlijk en open een aantal nadelen daarvan worden besproken. Van bijvoorbeeld de onevenredige druk die bepaalde groepen in de achterstandswijken en op de arbeidsmarkt ondervinden van open grenzen. En van manco’s zoals onvoldoende debat over wat centraal geregeld moet en wat je decentraal wilt, en ook dat het democratisch gehalte van die moloch daar ter discussie wordt gesteld.
Als symbool van begrip voor de zorgen die mensen hebben over de kosten van het hele project en de kloof tussen het dagelijkse boerenverstand en het abstractieniveau van de Europese realiteit zou allereerst dat idiote vergaderen in zowel Brussel als Straatsburg moeten worden afgeschaft. Praten we daarna verder.
Ooit was (of beter gezegd matigde D66 het zich aan) D66 Het Redelijk Alternatief. Recent is links met plannen gekomen in reactie op het (te) rechtse *) kabinetsbeleid en hield D66 zich afzijdig. Misschien is het tijd dat D66 opnieuw een alternatief formuleert.
Met een nieuwe leider, die wel weet wat brede lagen bezig houdt, minder abstract denkt en wel weet te binden…
*)zelfs het CDA begint naar links te bewegen
@Ubu Eens, van die post-Marxistische bestuurslaag. Er is inderdaad meer dan genoeg reden om Europa grondig op de schop te nemen. Maar als we het daar over eens kunnen worden komt de vraag: bouwen we Europa op, of bouwen we Europa af? Ten overvloedde: wat mij betreft zijn dan alletwee volstrekt legitieme ambities. Ik vind Eurosceptisch geen besmette term.
Echter, mijn ambitie zou juist zijn om Europa op te bouwen. In een heldere, simpele, democratische gecontroleerde federale structuur kunnen dit soort post-Marxistische bestuurslagen immers niet snel voet aan de grond krijgen.
Vergis je niet: alle achterkamertjes, onduidelijkheid, gebrek aan legitimiteit komt juist doordat de regeringsleiders alles onderling willen bekokstoven. Het is een gebrek aan een federaal Europa dat dit in de hand werkt. Daarbij: ook zonder Europa zouden Merkel en Sarkozy de echt belangrijke beslissingen gezellig onderling nemen. Juist Europa beschermt ons daartegen. Dat heeft niks met gratuite Tweede Wereldoorlog-vergelijkingen te maken, maar alles met de normale realiteit van internationale politiek. Wij zijn klein en zij zijn groot, maar dankzij de EU hebben we mooi wel structureel een vinger in de pap.
“Europa mist een ziel.” Dat klopt. De Europeaan als identiteit bestaat in het algemeen (nog) niet. Dat is de kern van de problemen rond de EU. Wij Nederlanders hebben weinig met de Grieken op dit moment. En als Spanje bijvoorbeeld tegen Brazilie speelt op een WK dan zijn we niet per definitie voor Spanje omdat ze bij de EU horen.
Nu bestond er 300 honderd jaar geleden ook geen Nederlandse identiteit. Die is later pas vormgegeven. Wat ik mij nu afvraag is hoe een Europese identiteit gecreeerd/gestimuleerd kan worden.
@13
“Nu bestond er 300 honderd jaar geleden ook geen Nederlandse identiteit. Die is later pas vormgegeven. Wat ik mij nu afvraag is hoe een Europese identiteit gecreeerd/gestimuleerd kan worden
Misschien iets voor de terugkeer van de Romeinen?